Press "Enter" to skip to content

Fizika müəllim metdodik vəsaiti

15 . Safarov A.S. «Fizika» Toshkent, O qituvchi, Nazarov U.K. «Umumiy fizika kursi» 1-qism, Toshkent, O qituvchi, Nazirov E.N., Xudayberdiyeva Z.A., Safiullina N.X. «Mexanika va molekulyar fizikadan amaliy mashg ulotlar». Toshkent, «O zbekiston», Abdusalomova M.N. «Fizikadan laboratoriya praktikumi». Samarqand, Sovremennaya fizika. M., Ilin V.N. Termodinamika i sotsiologiya. Fizicheskiye osnovi sotsialnix protsessov i yavleniy. M., 005. Jurnallar 1. Informatika va energetika muammolari. O zbekiston jurnali.. Ekonomika i jizn. 3. Fanlar Akademiyasi axborotlari. Fizika. 4. Infokom.Uz. 5. KompyuterPress. Internet saytlari: 1. Fiziko-texnicheskiy institut im. A.F.Ioffe.. Magazin knigi: Copyright s Inernet-magazin krupnogo kolibra ( ) 4. Knijniy internet Navoiy Davlat Konchilik instituti Institut Yunesko po informatsionnim texnologiyam v obrazovanii Informatsionniye texnologii v uchebnom protsesse O’zbekistan, ustremlenniy v budushee. O ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O RTA MAXSUS TA LIM VAZIRLIGI CAMARQAND IQTISODIYOT VA SERVIS INSTITUTI 16

Fizika o’qitish nazariyasi va metodikasi

Fizika o’qitish metodikasi-pedagogik fanlardan biri bo’lib, uning paydo bo’lishi va rivojlanishi fizika fanining rivojlanishi uning jamiyat taraqqiyotidagi roli bilan bog’liqdir.

ЭТО МОЖЕТ БЫТЬ ИНТЕРЕСНОЕЩЕ ОТ АВТОРА

Ориентирлаш бурчаклари ва уларнинг географик аҳамияти

Тупроқнинг агрофизикавий хусусиятлари ва уларнинг деҳқончиликдаги аҳамияти

Тупроқнинг ҳаво ва иссиқлик мароми, уларни бошқариш

Вопросы олимпиады по ЭкономикеIqtisod fanidan olimpiada savollari

Вопросы олимпиады по экономике. Чтобы загрузить вопросы об Олимпийских играх, щелкните один раз нужный файл или нажмите кнопку «скачать». 9-iqtisod-yozma скачать 9-iqtisod-test скачать iqtisodiy-bilim-asoslari скачать Iqtisod fanidan olimpiada.

Вопросы олимпиады по ГеографияGeografiya fanidan olimpiada savollari

Вопросы олимпиады по географии. Чтобы загрузить вопросы об Олимпийских играх, щелкните один раз нужный файл или нажмите кнопку «скачать». 9-geografiya-yozma скачать 9-geografiya-test скачать 9-10-11-geografiya скачать 10-geog-test-uzbek-rus-40-talik-скачать 10-geografiya-yozma скачать Geografiya fanidan.

Вопросы олимпиады по биологииBiologiya fanidan olimpiada savollari

Вопросы олимпиады по биологии. Чтобы загрузить вопросы об Олимпийских играх, щелкните один раз нужный файл или нажмите кнопку «скачать». 9-biologiya-test скачать 9-sinf-biologiya-yozma скачать 9-sinf-biologiya-yozma скачать 9-10-11-sinf-olimpiada biologiya скачать 9-biologiya-yozma.

Вопросы олимпиады по химииKimyo fanidan olimpiada savollari

Вопросы олимпиады по химии. Чтобы загрузить вопросы об Олимпийских играх, щелкните один раз нужный файл или нажмите кнопку «скачать». 9-kimyo-test скачать 9-kimyo-yozma скачать kimyo-olimpiyada-savollari-9-klas скачать 1-kimyo скачать 11-laborat скачать 11-kimyo-test.

Вопросы олимпиады по правуHuquq fanidan olimpiada savollari

Олимпиада по вопросам права. Чтобы загрузить вопросы об Олимпийских играх, щелкните один раз нужный файл или нажмите кнопку «скачать». 9-10-11-huquq скачать 11-huquq-yozma скачать 11-huquq-test скачать 10-huquq-yozma скачать 10-huquq-test_ скачать 9-huquq-yozma.

Fizika müəllim metdodik vəsaiti

Təbiət elmlərinin ən mühümü Fizikadır. Fizika təbiətin ən ümumi qanunlarını, bizi əhatə edən maddi aləmin quruluşunu,maddi aləmdə baş verən dəyişiklikləri və bunun yaranma səbəblərini, cisimlər arasında möcüzə olan qanunlar, fiziki anlayışları, qanunauyğunluqları, nəzəriyyələri öyrənən elmdir.

Bu ixtisas sahibi nə işlə məşğul olur?(iş öhdəlikləri)

  • ➝ Fizika müəllimi bu elmin öyrənilməsinin vacibliyini şagirdlərə aşılamalı;
  • ➝ Fizika sahəsinə aid olan yararlı kəşflərdən, elmi-populyar məqalələrdən söz açmalı;
  • ➝ Şagirdlərin təhsil və təlim yollarını müəyyənləşdirmək üçün psixoloji və pedaqoji diaqnostika aparmaq;
  • ➝ Tədris planına və öz dərs cədvəlinə uyğun olaraq tədris yükünə görə təyin olunan siniflərdə (qruplarda) biologiya fənni üzrə təməl və seçmə dərsləri həyata keçirmək;
  • ➝ Müasir texnologiyalardan istifadə edərək fərdin yaş inkişaf xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq Azərbaycan xalqının tarixinə, milli-mədəni dəyərlərinə hörmət hissi yaratmaq;
  • ➝ Əmək funksiyasını vicdanla yerinə yetirmək;
  • ➝ Əmək intizamına və etik davranış qaydalarına əməl etmək;
  • ➝ Əmək qanunvericiliyinin tələblərini yerinə yetirmək;
  • ➝ Dövlətin təhsil siyasətini yerinə yetirmək;
  • ➝ Təhsil və tərbiyə alanların tədris və tərbiyə işini dövlət standartları səviyyəsində mənimsəməsi üçün zəruri şərait yaratmaq;
  • ➝ Pedaqoji etikaya, əxlaqa riayət etmək, bilik və bacarığını şagirdlərdən və müəllim yoldaşlarından əsirgəməmək, tədrisin təşkilində yenilikləri yaradıcılıqla tətbiq etmək;
  • ➝ Müəllim-şagird münasibətində mənəvi dəyərlərə hörmət etmək, tədris intizamına ciddi riayət etmək, KSQ və BSQ-lər zamanı,dərs məşgələləri zamanı obyektivliyə xələl gətirməmək;
  • ➝ Metodiki və pedaqoji araşdırmalar aparmaq, tədris-metodik vəsaitlər hazırlamaq;
  • ➝ Qoyulmuş əmək normalarını yerinə yetirmək;
  • ➝ Əməyin mühafizəsi və əmək təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üzrə tələblərə riayət etmək;
  • ➝ Məktəbin əmlakına vicdanlı münasibət bəsləmək;
  • ➝ İnsanların həyat və sağlamlığına və məktəbin əmlakının qorunmasına təhlükə yaradan hallar haqqında bilavasitə rəhbərliyə məlumat vermək;
  • ➝ Digər işçilərin vəzifə öhdəliklərini yerinə yetirməsinə mane olmamaq;
  • ➝ Özünü ləyaqətli aparmaq;
  • ➝ Müntəzəm olaraq ixtisasının artırılması üzərində çalışmaq;
  • ➝ Hər hansı bir səbəb üzündən işə çıxmaq mümkün olmadıqda isə dərhal bilavasitə rəhbərliyə ( tədris işləri üzrə direktor müavininə,direktora )məlumat verməyə borcludur.

Harada bu ixtisasa sahiblənmək olar?

  • ➝ Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti
  • ➝ Bakı Dövlət Universiteti
  • ➝ Bakı Mühəndislik Universiteti
  • ➝ Naxçıvan Dövlət Universiteti
  • ➝ Gəncə Dövlət Universiteti
  • ➝ Sumqayıt Dövlət Universiteti
  • ➝ Lənkəran Dövlət Universiteti
  • ➝ Xəzər Universiteti

Bu ixtisas üzrə harada çalışmaq olar?

  • ➝ Orta məktəblərdə;
  • ➝ Təlim – tədris mərkəzlərində;
  • ➝ Ali təhsil müəssisələrində;
  • ➝ AMEA – nın tədqiqat institutunda;
  • ➝ Elmi laboratoriyalarda çalışmaq hüququna malikdirlər.

Bu ixtisas üzrə lazım olan bilik və bacarıqlar (kompetensiyalar)

Təşkilatçılıq qabiliyyətləri. Bu qabiliyyət müəllimin uşaqları birləşdirmək, onları məşğul etmək, vəzifələri bölüşdürmək, işi planlaşdırmaq, görülən işə yekun vurmaqvə s. Bacarığında özünü göstərir.

Didaktik qabiliyyətlər. Buraya tədris materialını, əyani vasitələri, avadanlıqlığı seçmək və hazırlamaq, tədris materialını başa düşülən şəkildə, aydın, ifadəli, inandırıcı və ardıcıl nəql etmək, idrakı maraqların və mənəvi tələbatların inkişafını stimullaşdırmaq, tədris-idrak fəallığını yüksəltmək və s. Konkret bacarıqlar daxildir.

Perspektiv qabiliyyətlər. Bu, şagirdlərin daxili aləmini görmək bacarığında, onların emosional vəziyyətini obyektiv qiymətləndirməkdə, psixikanın xüsusiyyətlərini üzə çıxarmaqda özünü göstərir.

Kommunikativ qabiliyyətlər . Bu qabiliyyətlər müəllimin şagirdlər, onların valideynləri, həmkarları, tədris müəssisəsinin rəhbərliyi ilə pedaqoji cəhətdən məqsədyönlü münasibət yarada bilməsində özünü göstərir.

Suqqestiv (təlqinedici ) qabiliyyətlər. Bu, şagirdlərə emosional-iradi təsir göstərməkdən ibarətdir.

Tədqiqatçılıq qabiliyyətlər. Bu, pedaqoji situasiyaları və prosesləri dərk etmək və obyektiv qiymətləndirmək bacarığında özünü göstərir.

Elmi – idrakı qabiliyyətlər. Bu, seçdiyi sahə üzrə elmi bilikləri mənimsəmə qabiliyyətidir.

İnformasiya Kommunikasiya Texnologiyalarından istifadə bacarıqları.

Qeyd: Müəllim praktiki fəaliyyət üçün bu qabiliyyətlərin hamısı eyni dərəcədə vacib deyil. Son illərin elmi tədqiqatları göstərir ki, bu qabiliyyətlər içərisində “aparıcı” və “köməkçi” qabiliyyətlər vardır. Aparılan çoxsaylı sorğuların nəticələrinə görə didaktik, təşkilatçılıq qabiliyyətləri aparıcı qabiliyyətlərə aid edilir, qalanlar isə köməkçi qabiliyyətlər hesab olunur.

İxtisasın gələcəyi

Bildiyimiz kimi bu gün dünyada texnologiya sürətlə inkişaf edir. Burada Fizikanın da payı az deyildir. Çünki Fizika təbiət elmlərini öyrənməklə onları texnologiyaya tətbiq edir və yeni – yeni avadanlıqlar yaradılır və kəşflər edilir. Bu sahə Azərbaycanda da inkişaf edir və bu ixtisas üzrə yetişdirilən kadrların gələcəyi parlaqdır.

Əmək haqqı

  • ➝ Pedaqoji təcrübə 3 ilə qədər olduqda – 462 AZN
  • ➝ Pedaqoji təcrübə 3 ildən 8 ilə qədər olduqda – 496 AZN
  • ➝ Pedaqoji təcrübə 8 ildən 13 ilə qədər olduqda – 522 AZN
  • ➝ Pedaqoji təcrübə 13 ildən 18 ilə qədər olduqda – 554 AZN
  • ➝ Pedaqoji təcrübə 18 ildən çox olduqda – 594 AZN təşkil edir.

«FIZIKA» FANIDAN O QITISH TEXNOLOGIYASI

1 O ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O RTA MAXSUS TA LIM VAZIRLIGI SAMARQAND IQTISODIYOT VA SERVIS INSTITUTI «OLIY MATEMATIKA» KAFEDRASI SamISI o quv-uslubiy kengashida muhokama etilib nashrga tavsiya etildi. O UK raisi dots.bektemirov A. Bayonnoma 013 yil «FIZIKA» FANIDAN O QITISH TEXNOLOGIYASI Samarqand 013

2 Yusupov A.A., Nasriddinova M.F. «Fizika» fanidan o qitish texnologiyasi, o quv uslubiy majmua: Samarqand: 013. bet. Taqrizchilar: G aniyev F.S. SamDU, Astrofizika kafedrasining professori, f-m.f.d. Begmatov A.B. SamISI, «Oliy matematika» kafedrasining dotsenti, f-m.f.n. Samarqand iqtisodiyot va servis instituti o quv uslubiy kengashining 013 yil sonli majlisida ko rib chiqildi va nashr etishga tavsiya qilindi. Institutning Fizika fanini o rganayotgan bakalavr talabalari uchun o quv uslubiy majmua sifatida tavsiya qilinadi. Samarqand iqtisodiyot va servis instituti, 013 yil. 3

3 MUNDARIJA 1 O quv dastur 5 Ishchi o quv dastur 17 3 Ta lim texnologiyasi 35 4 Masalalar va mashqlar to plami 47 5 Testlar 78 6 Nazorat uchun savollar 84 7 Umumiy savollar 91 8 Tarqatma materiallar 97 9 Glossariy Referat mavzulari Adabiyotlar ro yxati Tayanch konspekti Xorijiy manbalar Annotatsiyalar Muallif haqida ma lumotlar Foydali maslahatlar Normativ hujjatlar Baholash mezoni 559 4

4 O ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O RTA MAXSUS TA LIM VAZIRLIGI O zbekiston Respublikasi Oliy va o rta maxsus ta lim vazirligining 011 yil dagi -sonli buyrug i bilan tasdiqlangan Ro yxatga olindi: 011 yil FIZIKA fanining O QUV DASTURI Bilim sohasi: Ta lim sohasi: Ta lim yo nalishi: Xizmatlar sohasi – Xizmat ko rsatish sohasi – Xizmatlar sohasi (faoliyat turlari va yo nalishlari bo yicha) Toshkent 011 5

5 Fanning o quv dasturi Oliy va o rta maxsus, kasb-hunar ta limi o quvuslubiy birlashmalari faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi Kengashining 011 yil dagi -son majlis bayoni bilan ma qullangan. Fanning o quv dasturi Samarqand iqtisodiyot va servis institutida ishlab chiqildi. Tuzuvchi: Yusupov A.A. SamDU, Astrofizika kafedrasining dotsenti, f-m.f.n. Nasriddinova M.F. SamISI, «Oliy matematika» kafedrasining o qituvchisi Taqrizchilar: G aniyev F.S. SamDU, Astrofizika kafedrasining professori, f-m.f.d. Begmatov A.B. SamISI, «Oliy matematika» kafedrasining dotsenti, f- m.f.n. Fanning o quv dasturi Samarqand Iqtisodiyot va servis instituti o quvuslubiy kengashida ko rib chiqilgan va tavsiya qilingan (013 yil 9 avgustdagi 1sonli bayonnoma) 6

6 KIRISH Zamonaviy kadrlar oldiga qo yilayotgan eng muhim vazifalardan biri malakali mutaxassislar sifatida o zligini, o z qobiliyatini, individualligi, shaxsiy fazilat hamda hislatlarni bilgan tarzda mehnatni oqilona tashkil etish va ijtimoiy foydali mehnatning barcha sohalarida faoliyat ko rsatishdir. Hozirgi kunda ta lim, fan va ishlab chiqarishdagi dolzarb vazifalar kadrlarga bo lgan ehtiyojdan kelib chiqib amalga oshirilayotganiga ishonch hosil qilinadi. Ma lumki, rivojlangan mamlakatlar taraqqiyoti eng avvalo zamonaviy fan va texnika yutuqlaridan xalq xo jaligining hamma tarmoqlarida oqilona foydalanish bilan farqlanadi. Davlatning, iqtisodiy va ijtimoiy sohalarining rivojlanishi yetuk kadrlarga hamda fan-texnika yutuqlaridan qanday foydalanishga bog liqligini bozor iqtisodiyotining shakllanishi ko rsatmoqda. Talabalarning mazkur fan doirasida O zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimovning «Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo llari va choralari» nomli asarida keltirilgan materiallar, qoidalar va xulosalardan puxta o zlashtirishlari, kelgusi faoliyatida samarali foydalanishlari hamda ijodiy yondashishlarini ta minlash fanni o rganish oldida turgan asosiy vazifalardir. Fanni o qitish maqsadi va vazifalari «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» o quv jarayonining ilmiyligi, zamon talablariga mosligi, turmush amaliyot bilan bog lanishiga asoslangan. Shuning uchun fizika fanini o qitishdan maqsad, talabalarga yetuk mutaxassis bo lib yetishishlari uchun yetarli darajada baza yaratish, ularni kelgusidagi mehnat faoliyatlarida uchraydigan muammolarni hal etishda mustaqil fikr yuritishlariga va fizika fanining yutuqlarini bevosita tadbiq eta olishlaridan iborat. Fizika kursi talabaga xilma-xil elektrotexnik elektron asboblar va qurilmalarning ishlash prinsipini o rganish va tushunish uchun zarur bo lgan chuqur bilimlarni berishi kerak. Talabalar keyingi ish faoliyatlarida, xalq xo jaligining turli tarmoqlarida ishlata bilishlari kerak. Fizika fanini o rganish talaba falsafiy dunyoqarashini shakllanishi uchun ham katta ahamiyat kasb etadi. Fizika rivojlanishining butun tarixi ilmiy-texnikaviy taraqqiyot dialektikasini yoritishdan, fan va texnikaning ijtimoiy-iqtisodiy, tarixiy va ekologik muammolar bilan murakkab o zaro bog lanishini aks etishdan iborat. XXI asr xilma-xil elektron, yarim o tkazgichli va elektromagnit qurilmalar ishlab chiqarishni tez o sishi yangi texnologiyalarni rivojlanishi bilan harakterlanadi. Bunday 7

7 qurilmalar ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, murakkab fizikaviy hodisalarni modellashtirish, amaliy masalalarni yechish va hokazolarga yo l ochib beradi. Hozirgi dolzarb vazifa talabalarning, o sib kelayotgan avlodni har bir fanning rivojlanish tarixi, bu fanlarga Sharq olimlari qo shgan hissalarini bilishga erishishlari kerak. Talabalar bizning avlod-ajdodlarimiz fanlar (mazkur fizika fani) rivojiga qo shgan hissalarini nafaqat bilishlari, balki uni to g ri baholashlari, asrab-avaylashlari hamda o zlari ham fanlarning rivojlanishigia o z hissalarini qo shishga intilishlari kerak. Fan bo yicha talabalarning bilimiga, ko nikma va malakasiga qo yiladigan talablar «Fizika» o quv fanini o zlashtirish jarayonida amalga oshiriladigan masalalar doirasida bakalavr: – fizika fanining asoslarini, qonunlarini; fizik hodisalar, ularning mexanizmlari, qonuniyatlari va amaliy qo llanishlarini; fizik tajribalar, namoyishlar va hodisalarni fizik qonun va prinsiplari asosida tavsiflashini; fizikaning bozor iqtisodiyoti sharoitidagi o rni va ahamiyatini bilishi kerak; – talaba tabiat qonunlarini o rganish va ulardan insoniyat ehtiyojlari uchun foydalanish; hodisani modelini yaratib berish; tabiat va jamiyatda yuz beradigan jarayonlar va hodisalar haqida bilimlarga ega bo lishi, ulardan hayotda va kasbiy faoliyatda zamonaviy ilmiy asoslarda foydalana olish; yangi materiallar va mahsulotlarni tarkibini, sifatini aniqlashda fizikaviy usullardan foydalanish; fizik asbob-uskunalardan foydalanish, tajribalar o tkazish, olingan ma lumotlarni ishlab chiqish, tegishli xulosalarga erishish, texnika xavfsizligini to la saqlash; masalalarni yechishda kompyuter texnologiyasidan foydalanish; aholini turmush darajasini ko tarishda xizmat ko rsatish sohasini, servisni yangi sifat darajasiga ko tarish ko nikmalarga ega bo lishi kerak; – talaba fizikaviy jarayonlarni servis va xizmat ko rsatish sohalari bilan bog liqligini tahlil qilish va xulosa chiqarish; ijtimoiy-iqtisodiy muammolarni hal etish uchun zarur bo lgan ma lumotlarni to plash va ulardan foydalanish, mehnat faoliyatlarida uchraydigan muammolarni hal etishda mustaqil fikr yuritish; fizika fanining yutuqlarini bevosita tadbiq eta olish; texnikani rivojlantirish; milliy mahsulotni ko paytirish; turmush darajasini ko tarish malakalariga ega bo lishi kerak. Fanning o quv rejasida ko zda tutilgan boshqa kurslar bilan o zaro bog liqligi «Fizika» fani matematika va tabiiy fanlar turkumiga kirib, u -semestrda o qitiladi. Mazkur fan boshqa tabiiy, texnikaviy fanlarning nazariy va uslubiy asosini tashkil qilib, matematika, kimyo, biologiya, falsafa, elektrotexnika elektronika va elektruzatma, sifat ekspertizasi, nooziq-ovqat tovarlar ekspertizasi asoslari, servisdagi texnologik jarayonlar, texnologik 8

8 jarayonlarni avtomatik boshqaruvi, servis xizmat ko rsatish texnologiyasi asoslari kabi fanlar bilan chambarchas bog liqdir. Fanning ishlab chiqarishdagi o rni «Fizika» fani talabalarda ilmiy dunyoqarash va amaliy tafakkurni, fan-texnika yutuqlaridan ishlab chiqarish va xizmat ko rsatish sohalarida foydalanish, ishlab chiqarish va texnika xavfsizligi qoidalarini qo llash, ob ektiv tabiiy qonun va hodisalarga ongli munosabatda bo lish ko nikmasini shakllantiradi. Barcha amaliy texnikaviy fanlarning nazariy-uslubiy asoslari to g risida bilim hosil qiladi. Yangi chiqindisiz texnologiyani yaratish va qo llashda ilmiy-texnikaviy bazani yaratib beradi. Fanni o qitishda zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalar Talabalarning «Fizika» fanini o zlashtirishlari uchun o qitishning ilg or va zamonaviy usullaridan foydalanishi, yangi informatsion-pedagogik texnologiyalarni tadbiq qilish muhim ahamiyatga egadir. Fanni o zlashtirishda darslik, o quv va uslubiy qo llanmalar, leksiyalar kursi, tarqatma materiallar, slaydlar, elektron materiallar, «Aqliy hujumlar», «Tanqidiy tafakkur», «Guruhlarda ishlash», «Nima uchun» texnikasi, «Klaster» texnologiyasi kabi usullar asosida o qitiladi. Ma ruza, amaliy va laboratoriya mashg ulotlarida o qitishning interaktiv usullari (vizual, muammoli, ikki tomonlama tahlil, Insert, Klaster, «Birgalikda o qiymiz» texnikasi, «O ylang-juftlikda ishlang-fikr almashing» texnikasi)dan foydalaniladi. Asosiy qism Fanning nazariy mashg ulotlari mazmuni «Fizika» fanining predmeti va bilish usullari Fizika fani va uning vazifasi. Fizikaviy tekshirish usullari. Fizika va boshqa tabiiy fanlar orasidagi bog lanish. Predmetlararo bog lanish. Hozirgi zamon fizikasi va kompyuterlar texnologiyasi. Mexanika Mexanika predmeti. Moddiy nuqta kinematiksi. Moddiy nuqtaning to g ri chiziqli harakati. Nuqtaning aylana bo ylab harakati. Egri chiziqli harakatda tezlik va tezlanish. Nyuton qonunlari. Impuls. Impulsning saqlanish qonuni. Mexanikadagi kuchlar. Kuchlarning bajargan ishi. Quvvat. Kinetik energiya. Konservativ va nokonservativ kuchlar. Potensial energiya. Mexanikada energiyaning saqlanish qonuni. Energiyani saqlanishi to g risida Sharq olimi Beruniyning fikrlari. Galiley-Nyuton mexanikasida nisbiylik qoidasi. Maxsus nisbiylik nazariyasi to g risidagi tushuncha. 9

9 Mutlaqo qattiq jism mexnikasi. Qattiq jism kinematikasi: ilgarilanma va aylanma harakat. Aylanish o qiga nisbatan kuch momenti. Aylanma harakat dinamikasining asosiy tenglamasi. Inersiya momenti. Jism impulsi momentining saqlanish qonuni. Aylanayotgan qattiq jismni kinetik energiyasi. Ishlash prinsiplari, qattiq jismni harakatlariga asoslangan kundalik mashina va jihozlarga misollar. Suyuqlik harakatiga mexanika qonunlarini qo llash. Ideal suyuqlikda statsionar oqim. Bernuliy tenglamasi. Yopishqoq suyuqlik gidrodinamikasi. Suyuqlikning laminar va turbulent oqimi. Mexanik tebranishlar. Tebranma harakat. Tebranuvchi sistemalar to g risida tushuncha. Garmonik harakat kinematikasi, energiyasi. Erkin tebranishlar. So nuvchi tebranishlar. Majburiy tebranishlar. Rezonans. Rezonansning amaliy ahamiyati. Mexanik to lqinlar. Akustika. Tebranishlarning bir jinsli muhitda tarqalishi. Yuguruvchi yassi to lqin tenglamasi. To lqinlarning superpozitsiya prinsipi. To lqinlar difraksiyasi. Tovush tabiati. Tovush to lqinlarning tezligi. Tovush tavsifnomalari. Akustik rezonans va uning qo llanilishi. Infratovush, ultratovushlarning texnologik jarayonlarda qo llanilishi. Fizika fanini rivojlanishida Abu Nasr al-forobiy va Beruniyning qo shgan hissalari. Molekulyar fizika Gazlar molekulyar-kinetik nazariyasining asoslari. Makroskopik holat. Makroskopik parametrlar. Holat tenglamasi. Molekulyar-kinetik nazariyaning asosiy tenglamasi. Temperaturaning molekulyar-kinetik ma nosi. Ehtimollik va fluktuatsiya. Maksvell taqsimoti. Erkinlik darajalari bo yicha energiyaning tekis taqsimot qonuni. Ko chish hodisalari. Hozirgi zamon texnikasi, texnologik jarayonlarda ko chish hodisasidan foydalanilishi. Termodinamika asoslari. Sistemaning to la va ichki energiyasi. Issiqlik miqdori va ish. Termodinamika qonunlari. Adiabatik jarayon. Puasson tenglamasi. Qaytar va qaytmas jarayonlar. Karno sikli. Entropiya haqida tushuncha. Qattiq jismlar. Kristallarning tuzilishi. Qattiq jismlarning issiqlikdan kengayishi. Qattiq jismlarning issiqlik sig imi, issiqlik o tkazuvchanligi. Amorf jismlar va polimerlar. Suyuq kristallar va ularning turlari. Suyuq kristallarning xossalari. Turmushda suyuq kristallarning qo llanilishi. Suyuqliklar. Suyuqliklarda molekulalarning harakati. Yaqin tartib. Sirt va kapillyarlik hodisasi. Fazoviy muvozanat va aylanishlar. 10

10 Elektr va magnetizm Elektr zaryadi. Zaryadlarning saqlanish qonuni. Elektr maydoni va uning tavsifnomalari. Kulon qonuni. Elektr maydonlar superpozitsiya prinsipi. Elektr maydon induksiya oqimi vektori. Ostrogradskiy-Gauss teoremasi. Elektrostatik maydonda bajarilgan ish. Dielektriklarda elektr maydoni. Dielektrik singdiruvchanlik. Qutblanish vektori. Dielektrik singdiruvchanlik, elektr qabul qiluvchanlik va atom qutblanuvchanligi orasidagi bog lanish. Elektr siljish vektori. Dielektriklar uchun Gauss teoremasi. O tkazgich va kondensatorlar sig imi. Kondensatorlarnig ulash. Elektr maydon energiyasi. Elektrotexnika, radiotexnika, elektronikada kondensatorlarni qo llanilishi. O zgarmas elektr toki. Asosiy tushunchalar va aniqliklar. O zgarmas tok qonunlari. Tarmoqlangan zanjirlar, Kirxgof qoidalari. Vakuumda elektr toki. Termoelektron emissiya. Elektron lampalar va ularni qo llanilishi. Hozirgi zamon elektrotexnikasi, radiotexnikasi va radioelektronika asboblarida termoelektron emissiya hodisasini ahamiyati to g risida tushunchalar. Gazlarda elektr tok. Plazma to g risida tushuncha. Plazma va uning asosiy tavsifnomalari. Plazmaning kelajagi to g risida tushuncha. Kontakt potensiallar farqi. Termoelektr toki. Termoelektr hodisalar va ularning qo llanilishi. Magnit maydoni. Magnit induksiya vektori. Toklarning bo shliqdagi magnit maydoni. Tok elementlarining o zaro ta siri. Amper qonuni. Magnit maydon kuchlanganligi. Bio-Savar-Laplas qonuni. Amper kuchi. Lorens kuchi. Zaryadlangan zarrachaning elektr va magnit maydonlardagi harakati. Amper va Lorens kuchlarini texnikada qo llanilishi. Magnit momenti. Magnetiklarni klassifikatsiyasi: dia-, para-, ferromagnetiklar. Ferromagnetizm nazariyasi. Magnit maydon oqimi. Elektromagnit induksiya hodisasi. Elektromagnit induksiya hodisasini asosiy qonuni. O zinduksiya hodisasi. Magnit maydon energiyasi. Elektr va magnit maydonlarning o zaro aylanishi. Uyurmaviy induksion tok. Fuko toklari. Siljish toki. Maksvell tenglamalari sistemasi. O zgaruvchan tok generatori. O zgaruvchan tok zanjirlari. O zgaruvchan tok quvvati. Quvvat koeffitsiyenti va uning amaliy ahamiyati. Tebranish konturi. Erkin elektromagnit tebranishlar. Majburiy elektromagnit tebranishlar. Tebranish konturining sahiyligi. Optika 11

11 Elektromagnit to lqinlar va ularning asosiy tavsifnomalari. Elektromagnit to lqinlar shkalasi. Yorug likni tabiati to g risidagi tasavvurlar evolyutsiyasi. Yorug likni tavsiflovchi kattaliklar va ularning birliklari. Yorug lik interferensiyasi. Kogerent to lqinlar. Yupqa plyonka va plastinkalarda interferensiya. Yorug lik interferensiyasining amalda qo llanilishi. Yorug lik difraksiyasi. Gyuygens-Frenel qoidasi. Frenelning zonalar usuli. Fraungofer difraksiyasi. Difraksion panjara va uning spektral tavsifnomasi. Yorug likning qutblanishi. Tabiiy va sun iy yorug lik. Yorug likning qaytish va sinishda qutblanishi. Optik aktiv moddalar. Qutblanish tekisligining aylanishi. Polyarimetriya usuli. Yorug lik qutblanishi hodisasining qo llanilishi. Yorug likning yutilishi va dispersiya. Buger qonuni. Yorug lik dispersiyasining klassik nazariyasi. Dispersion spektrlar. Issiqlik nurlanishi va uning tavsifnomalari. Kirxgof qonuni. Mutlaqo qora jism. Stefan-Bolsman va Vin qonunlari. Issiqlik nurlanishining kvant harakteri. Plank formulasi. Kvant optika. Fotoeffekt. Tashqi fotoeffekt qonunlari. Fotoeffekt uchun Eynshteyn tenglamasi. Ichki fotoeffekt. Fotoeffekt hodisasining texnikada qo llanilishi. Fotonlar. Yorug lik kvantlarining energiyasi va impulsi. Yorug likning to lqin-korpuskulyar dualizmi. Atom va yadro fizikasining elementlari Mikrozarralarning to lqin xususiyatlari. De-Broyl gipotezasi. Mikrozarralar to lqin xususiyatlarining amliy isboti. Noaniqlik qoidasi. Atom uchun Bor nazariyasi. Bor postulatlari. Frank va Gers tajribasi. Atom spektri. Ridberg doimiysi va uning fizikaviy ma nosi. Spin to g risida tushuncha. Ko p elektronli atomlar. Murakkab atomlarda elektron holatlar strukturasi. Uyg ongan atomlarning nurlanishi. Pauli prinsipi. D.I.Mendeleevning elementar davriy sistemasi. Kvant generatori. Lazerlar va ularning qo llanilishi. Molekulyar spektrlar turlari. Yorug likning kombinatsion sochilishi spektri. Tabiiy radioaktivlik. Radioaktiv nurlanish turlari. Radioaktiv yemirilishning asosiy qonuni. Atom yadrosi. Yadroning tarkibi va tavsifnomasi. Nuklonlarning o zaro ta siri. Yadro kuchlari. Massa defekti, bog lanish energiyasi va atom yadrolarining mustahkamligi. Yadro reaksiyalari. Yadro reaksiyalari turlari. Sun iy radioaktivlik. Og ir yadrolarning bo linishi. Zanjir yadro reaksiyalari. Termoyadro reaksiyalarini boshqarish muammolari. Kosmik nurlanishlar. Elementlar zarrachalar. 1

12 Amaliy mashg ulotlarni tashkil etish bo yicha ko rsatma va tavsiyalar Amaliy mashg ulotlar masalalar yechish ko rinishida tashkil etilib, unda talabalar asosiy ma ruza mavzulari bo yicha olgan bilim va ko nikmalarni amaliy masalalar yechish orqali yanada boyitadilar. Amaliy mashg ulotlarning taxminiy tavsiya etiladigan mavzulari: 1. Kinematika, dinamikaning asoslari. Ish va energiya.. Mutlaqo qattiq jismning mexanikasi. Tutash muhit mexanikasining elementlari. 3. Mexanik tebranishlar va to lqinlar. 4. Molekulyar fizika. 5. Termodinamikaning asoslari. 6. Elektrostatika. 7. O zgarmas toki. 8. Elektromagnetizm. 9. O zgaruvchan tok. 10. Elektromagnit tebranishlar va to lqinlar. 11. Geometrik optikasi. 1. To lqin optikasi. 13. Yorug likning kvant optikaviy xususiyatlari. 14. Atom fizikasi elementlari. 15. Yadro fizikasi elementlari Laboratoriya ishlarini tashkil etish bo yicha ko rsatmalar O quv dasturidagi bo limlarga tegishli laboratoriya ishlarini bajarish, asboblar bilan tanishish, natijalar olish, tajriba natijalarini hisoblash, tegishli xulosalar chiqarish, texnika xavfsizligini to la saqlash orqali amalga oshirilib, har bir laboratoriya ishi joriy nazorat orqali tegishli ballar bilan baholab boriladi. Laboratoriya ishlarining tavsiya etiladigan mavzulari: 1. Triflyar osma yordamida jismlarning inersiya momentini aniqlash.. Matematik mayatnik yordamida erkin tushish tezlanishini aniqlash. 3. Tovushning havodagi tezligini interferensiya usuli bilan aniqlash. 4. Suyuqliklarni sirt taranglik koeffitsiyentini tomchi uzilish usuli bilan aniqlash. 5. Qattiq jismlarning solishtirma issiqlik sig imlarini aniqlash. 6. Metallarning chiziqli kengayish koeffitsiyentini aniqlash. 7. Psixrometr yordamida havoning namligini aniqlash. 8. Elektr tokining issiqlik ekvivalentini aniqlash. 9. Misning elektrokimyoviy ekvivalentini aniqlash. 10. Termoparani darajalash va termoeyukni aniqlash. 11. Bir fazali transformator ishini o rganish. 1. O zgaruvchan tok uchun Om qonunini tekshirish. 13. O zgaruvchan tok quvvatini va tok kuchi va kuchlanish orasidagi faza siljishini aniqlash. 14. Difraksion panjara yordamida yorug likni to lqin uzunligini aniqlash. 13

13 15. O zgaruvchan tok zanjirida tok kuchi va kuchlanish orasidagi faza siljishini aniqlash. 16. Linzaning fokus masofasi va yorug lik kuchini aniqlash. 17. Mikroskop yordamida shisha plastinkaning sindirish ko rsatkichini aniqlash. 18. Refraktometr yordamida suyuqliklarning sindirish ko rsatkichini va eritmalarning konsentratsiyasini aniqlash. Mustaqil ishni tashkil etishning shakli va mazmuni Talaba mustaqil ishni tayyorlashda muayyan fanning xususiyatlarini nazarga olgan holda quyidagi shakllardan foydalanish tavsiya etiladi. Fanning o quv turlari bo yicha talabalarga adabiyotlardan foydalanib mustaqil o zlashtirish uchun quyidagi vazifalar berib boriladi: – ayrim nazariy mavzularni o quv adabiyotlari yordamida mustaqil o zlashtirish; – berilgan mavzu bo yicha axborot (referat) tayyorlash; – amaliy mashg ulotlarga tayyorgarlik ko rish; – amaliy mashg ulotlardan masalalar yechish, hisob-grafik ishlarini bajarish; – laboratoriya ishlarini bajarishga tayyorgarlik ko rish; – laboratoriya ishlarini natijalarini, tajriba xatoliklarni hisoblash va xulosalar qilish; – laboratoriya ishlarini himoyasiga tayyorlash; – tarqatma materiallar bo yicha ma ruzalar qismini o rganish, masalalarni yechish; – ilmiy-tadqiqot ishlari ustida ishlash; – ilmiy maqolalarni va tezislarni chop etish. Tavsiya etilayotgan mustaqil ishlarning mavzulari: 1. Fizika va fan-texnika inqilobi.. Olamning yagona fizika manzarasi. 3. Impulsli texnika. 4. Yarim o tkazgichli asboblar va ularning qo llanilishi. 5. Rele. Relening turlari va ulardan servis sohasida foydalanilishi. 6. Integral sxema va uning turli sohalarda qo llanilishi. 7. Ventilli fotoelement va uning qo llanilishi. 8. Shamol energetikasi va undan xalq xo jaligida foydalanish. 9. Suyuq dielektriklar. 10. Suyuq o tkazgichlar va ularning servis sohasida qo llanilishi. 11. O lchash qurilmalari. 1. Kvant elektronikasi. 13. Magnitomexanik hodisalar. 14. Magnitooptika. 15. Qattiq jismlar plazmasi. 16. Elektr energiyaning plazma manbai va uning kelajagi 17. Fotoemissiya hodisasi. 14

14 18. Yadro energetikasi. 19. Lazer texnologiyasining rivojlanishi. 0. Servis sohasida qo llaniladigan isitgich asboblari. 1. Lyuminissensiya hodisasi. Lyuminissensiyadan servis sohasida foydalanishi.. Yangi chiqindisiz texnologiyalar. 3. Informatsion sistemalar va texnologiyalarning hozirgi holati va rivojlanishi. 4. Hozirgi zamon fizikasining bashoratlari. Dasturning informatsion-uslubiy ta minoti Mazkur fanni o qitish jarayonida ta limning zamonaviy usullari, pedagogik va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari qo llanilishi nazarda tutilgan. – ma ruza darslarida zamonaviy kompyuter texnologiyalari yordamida prezentatsion va elektron-didaktik texnologiyalaridan: – amaliy mashg ulotlarda aqliy hujum, guruhli fikrlash pedagogik texnologiyalaridan; – o tkaziladigan tajriba mashg ulotlarida kichik guruhlar musobaqalari, guruhli fikrlash texnologiyalarini qo llash nazarda tutiladi. Foydalaniladigan asosiy darsliklar va o quv qo llanmalar ro yxati Asosiy darsliklar va o quv qo llanmalar 1. Ismoilov M., Xabibullayev P., Xaliulin M. «Fizika kursi» Toshkent, O zbekiston, Nazarov O.Q. «Umumiy fizika kursi». II Toshkent, O zbekiston, Abdusalomova M.N. «Fizika fanidan ma ruzalar matni». SamKI, Boydadayev A. «Klassik statistik fizika». Toshkent, «O zbekiston», Volkenshteyn V.S. «Umumiy fizika kursidan masalalar to plami». Toshkent, «O qituvchi», Abdusalomova M.N. Fizikadan leksiyalar kursi. Samarqand, Abdusalomova M.N., Sadinov X.P. Fizikadan laboratoriya praktikumi. Samarqand, Abdusalomova M.N., Sadinov X.P. «Fizika» fanidan amaliy mashg ulotlar uchun uslubiy qo llanma. Samarqand, Abdusalomova M.N. «Fizika» leksiyalar kursi. Samarqand, Abdusalomova M.N. «Fizika» fanidan ta lim texnologiyasi. Uslubiy qo llanma. Samarqand, SamISI, 011 y b. Qo shimcha adabiyotlar 1. Numonxo jayev A.S. «Fizika kursi» 1-qism, Toshkent, O qituvchi,

15 . Safarov A.S. «Fizika» Toshkent, O qituvchi, Nazarov U.K. «Umumiy fizika kursi» 1-qism, Toshkent, O qituvchi, Nazirov E.N., Xudayberdiyeva Z.A., Safiullina N.X. «Mexanika va molekulyar fizikadan amaliy mashg ulotlar». Toshkent, «O zbekiston», Abdusalomova M.N. «Fizikadan laboratoriya praktikumi». Samarqand, Sovremennaya fizika. M., Ilin V.N. Termodinamika i sotsiologiya. Fizicheskiye osnovi sotsialnix protsessov i yavleniy. M., 005. Jurnallar 1. Informatika va energetika muammolari. O zbekiston jurnali.. Ekonomika i jizn. 3. Fanlar Akademiyasi axborotlari. Fizika. 4. Infokom.Uz. 5. KompyuterPress. Internet saytlari: 1. Fiziko-texnicheskiy institut im. A.F.Ioffe.. Magazin knigi: Copyright s Inernet-magazin krupnogo kolibra ( ) 4. Knijniy internet Navoiy Davlat Konchilik instituti Institut Yunesko po informatsionnim texnologiyam v obrazovanii Informatsionniye texnologii v uchebnom protsesse O’zbekistan, ustremlenniy v budushee. O ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O RTA MAXSUS TA LIM VAZIRLIGI CAMARQAND IQTISODIYOT VA SERVIS INSTITUTI 16

16 Ro yxatga olindi: TASDIQLAYMAN O quv ishlari bo yicha prorektor A.Bektemirov _ 013 yil 013_ yil FIZIKA fanining ISHCHI O QUV DASTURI Bilim sohasi: Xizmatlar sohasi Ta lim sohasi: Xizmat ko rsatish sohasi Ta lim yo nalishi: Xizmatlar soxasi (faoliyat turlari va yo nalishlari bo yicha) SAMARQAND

17 Fanning ishchi o quv dasturi o quv, ishchi o quv reja va o quv dasturiga muvofiq ishlab chiqildi. Tuzuvchi: Yusupov A.A. SamDU, Astrofizika kafedrasining dotsenti, f-m.f.n. Nasriddinova M.F. SamISI, «Oliy matematika» kafedrasining o qituvchisi Taqrizchilar: G aniyev F.S. SamDU, Astrofizika kafedrasining professori, f-m.f.d. Begmatov A.B. SamISI, «Oliy matematika» kafedrasining dotsenti, f- m.f.n. Fanning ishchi o quv dasturi Oliy matematika kafedrasining 013 yil 4-iyuldagi 10-son yig ilishida muhokamadan o tgan va institut ilmiy kengashida muhokama qilish uchun tavsiya etilgan. Kafedra mudiri: Qarshiboyev X. Fanning ishchi o quv dasturi institut o quv-uslubiy kengashida muhokama etilgan va foydalanishga tavsiya qilingan (013 yil 10-iyuldagi 1-sonli bayonnoma). Kelishildi: O quv uslubiyat bo limi boshlig i Shodmonov I.E. 18

18 KIRISH Zamonaviy kadrlar oldiga qo yilayotgan eng muhim vazifalardan biri malakali mutaxassislar sifatida o zligini, o z qobiliyatini, individualligi, shaxsiy fazilat hamda hislatlarni bilgan tarzda mehnatni oqilona tashkil etish va ijtimoiy foydali mehnatning barcha sohalarida faoliyat ko rsatishdir. Hozirgi kunda ta lim, fan va ishlab chiqarishdagi dolzarb vazifalar kadrlarga bo lgan ehtiyojdan kelib chiqib amalga oshirilayotganiga ishonch hosil qilinadi. Ma lumki, rivojlangan mamlakatlar taraqqiyoti eng avvalo zamonaviy fan va texnika yutuqlaridan xalq xo jaligining hamma tarmoqlarida oqilona foydalanish bilan farqlanadi. Davlatning, iqtisodiy va ijtimoiy sohalarining rivojlanishi yetuk kadrlarga hamda fan-texnika yutuqlaridan qanday foydalanishga bog liqligini bozor iqtisodiyotining shakllanishi ko rsatmoqda. Talabalarning mazkur fan doirasida O zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimovning «Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo llari va choralari» nomli asarida keltirilgan materiallar, qoidalar va xulosalardan puxta o zlashtirishlari, kelgusi faoliyatida samarali foydalanishlari hamda ijodiy yondashishlarini ta minlash fanni o rganish oldida turgan asosiy vazifalardir. Fanning maqsad va vazifalari «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» o quv jarayonining ilmiyligi, zamon talablariga mosligi, turmush amaliyot bilan bog lanishiga asoslangan. Shuning uchun fizika fanini o qitishdan maqsad, talabalarga yetuk mutaxassis bo lib yetishishlari uchun yetarli darajada baza yaratish, ularni kelgusidagi mehnat faoliyatlarida uchraydigan muammolarni hal etishda mustaqil fikr yuritishlariga va fizika fanining yutuqlarini bevosita tadbiq eta olishlaridan iborat. Fizika kursi talabaga xilma-xil elektrotexnik elektron asboblar va qurilmalarning ishlash prinsipini o rganish va tushunish uchun zarur bo lgan chuqur bilimlarni berishi kerak. Talabalar keyingi ish faoliyatlarida, xalq xo jaligining turli tarmoqlarida ishlata bilishlari kerak. Fizika fanini o rganish talaba falsafiy dunyoqarashini shakllanishi uchun ham katta ahamiyat kasb etadi. Fizika rivojlanishining butun tarixi ilmiy-texnikaviy taraqqiyot dialektikasini yoritishdan, fan va texnikaning ijtimoiy-iqtisodiy, tarixiy va ekologik muammolar bilan murakkab o zaro bog lanishini aks etishdan iborat. XXI asr xilma-xil elektron, yarim o tkazgichli va elektromagnit qurilmalar ishlab chiqarishni tez o sishi yangi texnologiyalarni rivojlanishi bilan harakterlanadi. Bunday 19

19 qurilmalar ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, murakkab fizikaviy hodisalarni modellashtirish, amaliy masalalarni yechish va hokazolarga yo l ochib beradi. Hozirgi dolzarb vazifa talabalarning, o sib kelayotgan avlodni har bir fanning rivojlanish tarixi, bu fanlarga Sharq olimlari qo shgan hissalarini bilishga erishishlari kerak. Talabalar bizning avlod-ajdodlarimiz fanlar (mazkur fizika fani) rivojiga qo shgan hissalarini nafaqat bilishlari, balki uni to g ri baholashlari, asrab-avaylashlari hamda o zlari ham fanlarning rivojlanishigia o z hissalarini qo shishga intilishlari kerak. Fan bo yicha talabaning malakasiga qo yiladigan talablar «Fizika» o quv fanini o zlashtirish jarayonida amalga oshiriladigan masalalar doirasida bakalavr: – fizika fanining asoslarini, qonunlarini; fizik hodisalar, ularning mexanizmlari, qonuniyatlari va amaliy qo llanishlarini; fizik tajribalar, namoyishlar va hodisalarni fizik qonun va prinsiplari asosida tavsiflashini; fizikaning bozor iqtisodiyoti sharoitidagi o rni va ahamiyatini bilishi kerak; – talaba tabiat qonunlarini o rganish va ulardan insoniyat ehtiyojlari uchun foydalanish; hodisani modelini yaratib berish; tabiat va jamiyatda yuz beradigan jarayonlar va hodisalar haqida bilimlarga ega bo lishi, ulardan hayotda va kasbiy faoliyatda zamonaviy ilmiy asoslarda foydalana olish; yangi materiallar va mahsulotlarni tarkibini, sifatini aniqlashda fizikaviy usullardan foydalanish; fizik asbob-uskunalardan foydalanish, tajribalar o tkazish, olingan ma lumotlarni ishlab chiqish, tegishli xulosalarga erishish, texnika xavfsizligini to la saqlash; masalalarni yechishda kompyuter texnologiyasidan foydalanish; aholini turmush darajasini ko tarishda xizmat ko rsatish sohasini, servisni yangi sifat darajasiga ko tarish ko nikmalarga ega bo lishi kerak; – talaba fizikaviy jarayonlarni servis va xizmat ko rsatish sohalari bilan bog liqligini tahlil qilish va xulosa chiqarish; ijtimoiy-iqtisodiy muammolarni hal etish uchun zarur bo lgan ma lumotlarni to plash va ulardan foydalanish, mehnat faoliyatlarida uchraydigan muammolarni hal etishda mustaqil fikr yuritish; fizika fanining yutuqlarini bevosita tadbiq eta olish; texnikani rivojlantirish; milliy mahsulotni ko paytirish; turmush darajasini ko tarish malakalariga ega bo lishi kerak. O quv rejadagi boshqa fanlar bilan bog liqligi «Fizika» fani matematika va tabiiy fanlar turkumiga kirib, u I semestr o qitiladi. Mazkur fan boshqa tabiiy, texnikaviy fanlarning nazariy va uslubiy asosini tashkil qilib, matematika, kimyo, biologiya, falsafa, elektrotexnika elektronika va elektruzatma, sifat ekspertizasi, nooziq-ovqat tovarlar ekspertizasi asoslari, servisdagi texnologik jarayonlar, texnologik jarayonlarni avtomatik boshqaruvi, servis xizmat ko rsatish texnologiyasi asoslari kabi fanlar bilan chambarchas bog liqdir. 0

20 Fanni o qitishda zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalar Talabalarning «Fizika» fanini o zlashtirishlari uchun o qitishning ilg or va zamonaviy usullaridan foydalanishi, yangi informatsion-pedagogik texnologiyalarni tadbiq qilish muhim ahamiyatga egadir. Fanni o zlashtirishda darslik, o quv va uslubiy qo llanmalar, leksiyalar kursi, tarqatma materiallar, slaydlar, elektron materiallar, «Aqliy hujumlar», «Tanqidiy tafakkur», «Guruhlarda ishlash», «Nima uchun» texnikasi, «Klaster» texnologiyasi kabi usullar asosida o qitiladi. O quv jarayoni bilan bog liq ta lim sifatini belgilovchi holatlar quyidagilar: yuqori ilmiy-pedagogik darajada dars berish, muammoli ma ruzalar o qish, darslarni savol-javob tarzida qiziqarli tashkil qilish, ilg or pedagogik texnologiyalardan va mul timedia vositalaridan foydalanish, tinglovchilarni undaydigan, o ylantiradigan muammolarni ular oldiga qo yish, talabchanlik, tinglovchilar bilan individual ishlash, erkin muloqot yuritishga, ilmiy izlanishga jalb qilish. Fizika kursini loyihalashtirishda quyidagi asosiy konseptual yondoshuvlardan foydalaniladi: Shaxsga yo naltirilgan ta lim. Bu ta lim o z mohiyatiga ko ra ta lim jarayonining barcha ishtirokchilarini to laqonli rivojlanishlarini ko zda tutadi. Bu esa ta limni loyihalashtirilayotganda, albatta, ma lum bir ta lim oluvchining shaxsini emas, avvalo, kelgusidagi mutaxassislik faoliyati bilan bog liq o qish maqsadlaridan kelib chiqqan holda yondoshilishni nazarda tutadi. Tizimli yondoshuv. Ta lim texnologiyasi tizimning barcha belgilarini o zida mujassam etmog i lozim: jarayonning mantiqiyligi, uning barcha bo g inlarini o zaro bog langanligi, yaxlitligi. Faoliyatga yo naltirilgan yondoshuv. Shaxsning jarayonli sifatlarini shakllantirishga, ta lim oluvchining faoliyatni aktivlashtirish va intensivlashtirish, o quv jarayonida uning barcha qobiliyati va imkoniyatlari, tashabbuskorligini ochishga yo naltirilgan ta limni ifodalaydi. Dialogik yondoshuv. Bu yondoshuv o quv munosabatlarini yaratish zaruriyatini bildiradi. Uning natijasida shaxsning o z-o zini faollashtirishi va o zo zini ko rsata olishi kabi ijodiy faoliyati kuchayadi. Hamkorlikdagi ta limni tashkil etish. Demokratik, tenglik, ta lim beruvchi va ta lim oluvchi faoliyat mazmunini shakllantirishda va erishilgan natijalarni baholashda birgalikda ishlashni joriy etishga e tiborni qaratish zarurligini bildiradi. Muammoli ta lim. Ta lim mazmunini muammoli tarzda taqdim qilish orqali ta lim oluvchi faoliyatini aktivlashtirish usullaridan biri. Bunda ilmiy bilimni ob ektiv qarama-qarshiligi va uni hal etish usullarini, dialektik mushohadani shakllantirish va rivojlantirishni, amaliy faoliyatga ularni ijodiy tarzda qo llashni mustaqil ijodiy faoliyati ta minlanadi. Axborotni taqdim qilishning zamonaviy vositalari va usullarini qo llash – yangi kompyuter va axborot texnologiyalarini o quv jarayoniga qo llash. O qitishning usullari va texnikasi. Ma ruza (kirish, mavzuga oid, vizuallash), muammoli ta lim, keys-stadi, pinbord, paradoks va loyihalash usullari, amaliy ishlar. 1

21 O qitishni tashkil etish shakllari: dialog, polilog, muloqot hamkorlik va o zaro o rganishga asoslangan frontal, kollektiv va guruh. O qitish vositalari: o qitishning an anaviy shakllari (darslik, ma ruza matni) bilan bir qatorda kompyuter va axborot texnologiyalari. Kommunikatsiya usullari: tinglovchilar bilan operativ teskari aloqaga asoslangan bevosita o zaro munosabatlar. Teskari aloqa usullari va vositalari: kuzatish, blits-so rov, oraliq va joriy va yakunlovchi nazorat natijalarini tahlili asosida o qitish diagnostikasi. Boshqarish usullari va vositalari: o quv mashg uloti bosqichlarini belgilab beruvchi texnologik karta ko rinishidagi o quv mashg ulotlarini rejalashtirish, qo yilgan maqsadga erishishda o qituvchi va tinglovchining birgalikdagi harakati, nafaqat auditoriya mashg ulotlari, balki auditoriyadan tashqari mustaqil ishlarning nazorati. Monitoring va baholash: o quv mashg ulotida ham butun kurs davomida ham o qitishning natijalarini rejali tarzda kuzatib borish. Kurs oxirida test topshiriqlari yoki yozma ish variantlari yordamida tinglovchilarning bilimlari baholanadi. Fizika fanini o qitish jarayonida kompyuter texnologiyasidan, Yexcel elektron jadvallar dasturlaridan foydalaniladi. Ayrim mavzular bo yicha talabalar bilimini baholash test asosida va kompyuter yordamida bajariladi. Internet tarmog idagi rasmiy iqtisodiy ko rsatkichlaridan foydalaniladi, tarqatma materiallar tayyorlanadi, test tizimi hamda tayanch so z va iboralar asosida oraliq va yakuniy nazoratlar o tkaziladi. Ma ruza, amaliy va laboratoriya mashg ulotlarida o qitishning interaktiv usullari (vizual, muammoli, ikki tomonlama tahlil, Insert, Klaster, «Birgalikda o qiymiz» texnikasi, «O ylang-juftlikda ishlang-fikr almashing» texnikasi)dan foydalaniladi. Fizika fanidan mashg ulotlarning mavzular va soatlar bo yicha taqsimlanishi: Xizmatlar sohasi (faoliyat turlari va yo nalishlari bo yicha) t/r Ma ruz a Amaliy mashg ulot Laboratoriya ishi Mustaqil ta lim Jami soat Mavzular nomi Mexanik harakatning kinematik va dinamik tavsifi Mexanik ish. Energiya. Quvvat Qattiq jismlar mexanikasi. Mexanik tebranishlar Mexanik to lqinlar. Tovush to lqinlari Gazlarning molekulyar-kinetik nazariyasining asoslari Termodinamika asoslari Suyuqliklar. Qattiq jismlar Elektr maydon vakuumda. Elektr maydonida dielektriklar Elektr maydonida o tkazgichlar 4 4

22 O zgarmas elektr toki O tkazgichlar, dielektriklar. Yarim o tkazgichlar Metallarning klassik nazariyasi. Vakuumda elektr tok. Termoelektrik hodisalar Elektromagnetizm. Moddalardagi magnit maydoni Elektromagnit induksiya Elektromagnit maydoni. Maksvell tenglamalari O zgaruvchan elektr toki Elektromagnit tebranishlar va to lqinlar Kvant fizikasi. Kvant optikaviy hodisaning asoslari Mikro zarrachalarning to lqin xususiyatlari. Atomning energetik sathlarining diskretligi. Vodorod atomi tuzilishining kvant nazariyasi Jami Asosiy qism: Fanning uslubiy jihatdan uzviy ketma-ketligi Asosiy qismda (ma ruza) fanni mavzulari mantiqiy ketma-ketlikda keltiriladi. Har bir mavzuning mohiyati asosiy tushunchalar va tezislar orqali ochib beriladi. Bunda mavzu bo yicha talabalarga DTS asosida yetkazilishi zarur bo lgan bilim va ko nikmalar to la qamrab olinishi kerak. Asosiy qism sifatiga qo yiladigan talab mavzularning dolzarbligi, ularning ish beruvchilar talablari va ishlab chiqarish ehtiyojlariga mosligi, mamlakatimizda bo layotgan ijtimoiy-siyosiy va demokratik o zgarishlar, iqtisodiyotni erkinlashtirish, iqtisodiy-huquqiy va boshqa sohalardagi islohatlarning ustuvor masalalarini qamrab olishi hamda fan va texnologiyalarning so ngti yutuqlari e tiborga olinishi tavsiya etiladi. Ma ruza mashg ulotlari Mexanik harakatning kinematik va dinamik tavsifi. Fizika fani va uning maqsadi, vazifasi va tadqiqot uslublari. Klassik mexanika. Mexanik harakatni kinematik tavsifi. Mexanik harakatning dinamik tavsifi. Fundamental o zaro ta sirlar va kuchlar. «Xizmat ko rsatish» sohalarda mexanik harakatni kattaliklari va ularning amaliy ahamiyati K/F: «Mexanika predmeti» Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A1;A; A6; Mexanik ish. Quvvat. Energiya. Mexanik ish va uning amaliy ahamiyati. Doimiy va o zgaruvchan kuch ta sirida bajargan ish. Quvvat va uning amaliy ahamiyati. Mexanik energiya. Qurilmalar, mashinalar, mexanizmlarni foydali ish koeffitsiyenti. K/F: «Mashinalarning bajargan ishi va ularning F.I.K.» 3 40

23 Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A1;A; A6; Qattiq jism mexanikasi. Mexanik tebranishlar. Absolyut qattiq jism. Qattiq jism harakatining turlari. Ilgarilanma va aylanma harakatlar kinematikasi. Aylanma harakat dinamikasining asosiy tenglamasi. Harakatlanayotgan qattiq jism energiyasi. Ishlash prinsiplari qattiq jismlarini harakatlariga asoslangan kundalik mashina va asboblar to g risida ma lumotlar. Tebranma harakat to g risida to liq ma lumotlar. Mexanik tebranishlar va ularning turlari. Garmonik tebranma harakat. Garmonik tebranishlarni grafik tavsifi va tenglamalari. Rezanons hodisasi va uning amaliy ahamiyati. Mexanik tebranishlarga asoslangan va servis sohasida qo llaniladigan jihozlar to g risida umumiy ma lumotlar. Inshootlarni hisoblashda (loyihalashda) rezonans hodisasini zararli ta sirini nazarga olish K/F: «Qattiq jismning harakati», D/F: «Tebranma harakat», Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A1;A; A:4; A6; Mexanik to lqinlar. Tovush to lqinlari. Mexanik to lqinlar. Tebranishlarning bir jinsli elastik muhitda tarqalishi. To lqinning harakteristikasi. To lqin tenglamasi.tovush tabiati. Tovush to lqinlarining tezligi. Akustik rezonans va uning qo llanilishi. Ultratovush va infratovushlarning servis sohalarida qo llanilishi. D/F: «Mexanik to lqinlar. Tovush to lqinlari» Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A:4; A6; Gazlar molekulyar-kinetik nazariyasining asoslari. Molekulyar fizika. Makroskopik holat va parametrlar. Holat tenglamasi. Molekulyar-kinetik nazariyasini asosiy holatlari va tenglamasi. Ideal gaz. Ideal gaz qonunlari. Ideal gaz holati tenglamasi. Ehtimollik va fluktuatsiya. Maksvell taqsimoti K/F: «Ideal gaz» Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A6. Termodinamika asoslari. Sistemaning to la va ichki energiyasi. Termodinamikani birinchi qonuni va uning tatbiqi. Aylanma jarayonlar. Issiqlik mashinasi. Entropiya. Termodinamikani ikkinchi qonuni. Termodinamikani uchinchi qonuni D/F: «Termodinamika asoslari» Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. 4

24 Adabiyotlar: A; A4; A6. Suyuqliklar. Qattiq jismlar. Suyuqliklar. Suyuqliklarning tuzilishi va asosiy hossalari. Suyuqliklar va qattiq jism chegarasida ro y beradigan hodisa. Ho llash va ho llamaslik. Kapillyarlik hodisasi va uning qo llanilishi. Kristall va amorf jismlar. Suyuq kristalla rva ularni amaliy ahamiyati D/F: «Ho llash va ho llamaslik. Kristallarning tuzilishi» Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A; A:4; A6. Elektr maydon vakuumda. Elektr maydonida dielektriklar. Elektr zaryadi. Elektr maydon. Elektr maydon ta siriga asoslangan va amaliyotda qo llanadigan texnika va texnologiyalar haqida. Dielektriklar. Qutbli va qutbsiz molekulalar. Tashqi maydonidagi o tkazgich. Kondensatorlardan amaliyot va texnikada foydalanishi D/F: «Elektr zaryadlar. Kulon qonuni» Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A3; A6; Elektr maydonida o tkazgichlar. O zgarmas elektr toki. Tashqi maydonda o tkazgich. Elektrostatik induksiya hodisasi. O tkazgichning elektr sig imi. Kondensatorlar. Kondensatorlarni ulash usuli. Elektr toki haqida ma lumotlar. Tok kattaliklari va harakteristikalari. O zgarmas tok zanjirlari va qonunlari. O zgarmas tokni ishi va energiyasi. Tarmoqlangan elektr zanjirlarni hisoblash usullari. Xalq xo jaligining rivojlanishida elektr energiyaning ahamiyati. Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A1; A; A6. O tkazgichlar, dielektriklar. Yarim o tkazgichlar. Moddalarning zonaviy tuzilishi. Metall o tkazgichlar. Suyuq o tkazgichlar. Dielektriklar. Elektr izolyatsion materiallar. Yarim o tkazgichlar. Yarim o tkazgichli qurilmalar va asboblar. Elektronika, radiotexnika, mikroelektronikaning rivojlanishi. Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A6; Metallarning klassik nazariyasi. Vakuumda elektr toki. Termoelektrik hodisalar. Metallarda tok tashuvchilar. Metalldagi o tkazuvchanlikning elektron nazariyasi. Termoelektron emissiya hodisasi. Elektron lampalar, yarimo tkazgichli asboblar va ularni qo llanilishi. Kontakt potensiallar ayirmasi. Termoelektr hodisalar va ularning qo llanilishi. D/F: «Termoelektron emissiya hodisasi» Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. 5

25 Adabiyotlar: A3; A6; Elektromagnetizm. Moddalardagi magnit maydoni. Magnit maydon va uning asosiy harakteristikalari. Toklarning o zaro magnit ta siri. Bio-Savar-Laplas qonuni. Amper qonuni. Lorens kuchi. Moddalardagi magnit maydoni. Moddalarning magnitlanishi. Tokli o tkazgichni magnit maydonda bajarilgan ishi Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A; A:3; A6; Elektromagnit maydoni. Elektromagnit induksiya.faradey qonuni. Lens qoidasi. O zinduksiya va o zaroinduksiya hodisalari. Transformator va uning ishlash prinsipi. Magnit maydon energiyasi. Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A6; Elektromagnit maydoni. Maksvell tenglamalari. O zgaruvchan elektr toki. Maksvell nazariyasining umumiy harakteristikasi. Siljish toki. Maksvell tenglamalarini integral ko rinishi. Maksvell tenglamalarini sistemasi. Elektromagnit maydon energiyasini xizmat ko rsatish sohasida qo llanilishi. O zgaruvchan tok. O zgaruvchan tokni qiymatlari. O zgaruvchan tokni oddiy zanjirlari. O zgaruvchan tokni murakkab zanjirlari. O zgaruvchan tokni energiyasi va quvvati. Elektr energetikaning rivojlanishi Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A3; A6; Elektromagnit tebranishlar va to lqinlar. Tebranish konturlari. Elektrmagnit tebranishlarni turlari. Elektromagnit to lqinlar. Elektromagnit to lqin energiyasi. Elektromagnit to lqinlar shkalasi. Radioeshittirish va teleko rsatuvlar to g risida umumiy ma lumotlar. Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A3; A6; Kvant fizikasi. Kvant optikaviy hodisaning asoslari. Issiqlik nurlanishi va uning harakteristikalari. Nurlanishning kvant harakteri. Fotonlar. Yorug lik kvantining energiyasi, massasi va impulsi. Fotoeffekt hodisasi. Fotoeffekt qonunlari. Fotoelementlar, fotoqarshiliklar va ventilli fotoelementlarni qo llanilishi. Quyosh batareyasi. Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A3; A6; Mikro zarrachalarning to lqin xususiyatlari. Atomning energetik sathlarining diskretligi. Vodorod atomi tuzilishining kvant nazariyasi. 6

26 Zarrachalarning korpuskulyar-to lqin ikki yoqlamalikni tabiati. De-Broyl to lqini ba zi xususiyatlari. Shryodinger tenglamalari. Geyzenbergning noaniqlik prinsipi. Vodorod atomini chiziqli spektrlari. Vodorodga o xshash sistemalar uchun K.Bor nazariyasi. Kvant holatlari. Energiyani kvant ahamiyatlari. Kvant mexanikasida vodorodga o xshash sistema. Vodorod atomining asosiy holati. Harakatning kvant tnglamasi. Fizik kattaliklarni operatorlari to g risida tushuncha. Qo llaniladigan ta lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta lim. Bingo, blits, ajurali arra, nilufar guli, menyu, algoritm, munozara, o zo zini nazorat. Adabiyotlar: A6; «Fizika» fani bo yicha ma ruza mashg ulotining kalendar tematik rejasi t/r Ma ruza mavzulari(barcha) I-mavzu(bob). Mexanik harakatning kinematik va dinamik tavsifi 1.1 Fizika fani va uning maqsadi, vazifasi va tadqiqot uslublari 1. Klassik mexanika. Mexanik harakatni kinematik tavsifi 1.3 Mexanik harakatning dinamik tavsifi 1.4 Fundamental o zaro ta sirlar va kuchlar. 1.5 «Xizmat ko rsatish» sohalarda mexanik harakatni kattaliklari va ularning amaliy ahamiyati II-mavzu. Mexanik ish. Energiya. Quvvat.1 Mexanik ish va uning amaliy ahamiyat. Doimiy va o zgaruvchan kuch ta sirida bajargan ish.3 Quvvat va uning amaliy ahamiyati..4 Mexanik energiya.5 Qurilmalar, mashinalar, mexanizmlarni foydali ish koeffitsiyenti III-mavzu. Qattiq jismlar mexanikasi Mexanik tebranishlar 3.1 Absolyut qattiq jism. Qattiq jism harakatining turlari 3. Ilgarilanma va aylanma harakatlar kinematikasi 3.3 Aylanma harakat dinamikasining asosiy tenglamasi 3.4 Harakatlanayotgan qattiq jism energiyasi 3.5 Ishlash prinsiplari qattiq jismlarini harakatlariga asoslangan kundalik mashina va asboblar to g risida ma lumotlar 3.6 Tebranma harakat to g risida to liq ma lumotlar 3.7 Mexanik tebranishlar va ularning turlari 3.8 Garmonik tebranma harakat. Garmonik tebranishlarni grafik tavsifi va tenglamalari 3.9 Rezanons hodisasi va uning amaliy ahamiyati 3.10 Mexanik tebranishlarga asoslangan va servis sohasida qo llaniladigan jihozlar to g risida umumiy ma lumotlar. Inshootlarni hisoblashda (loyihalashda) rezonans hodisasini zararli ta sirini nazarga olish IV-mavzu. Mexanik to lqinlar. Tovush to lqinlari 4.1 Mexanik to lqinlar. Tebranishlarning bir jinsli elastik muhitda tarqalishi. 4. To lqinning harakteristikasi. To lqin tenglamasi. 4.3 Tovush tabiati. Tovush to lqinlarining tezligi. 4.4 Akustik rezonans va uning qo llanilishi 4.5 Ultratovush va infratovushlarning servis sohalarida qo llanilishi 7 soat

27 V-mavzu. Gazlarning molekulyar-kinetik nazariyasining asoslari Molekulyar fizika. Makroskopik holat va parametrlar. Holat tenglamasi Molekulyar-kinetik nazariyasini asosiy holatlari va tenglamasi Ideal gaz. Ideal gaz qonunlari. Ideal gaz holati tenglamasi Ehtimollik va fluktuatsiya Maksvell taqsimoti VI-mavzu. Termodinamika asoslari Sistemaning to la va ichki energiyasi Termodinamikani birinchi qonuni va uning tatbiqi Aylanma jarayonlar. Issiqlik mashinasi Entropiya. Termodinamikani ikkinchi qonuni Termodinamikani uchinchi qonuni VII-mavzu. Suyuqliklar. Qattiq jismlar. Suyuqliklar. Suyuqliklarning tuzilishi va asosiy hossalari. Suyuqliklar va qattiq jism chegarasida ro y beradigan hodisa. Ho llash va ho llamaslik. Kapillyarlik hodisasi va uning qo llanilishi. Kristall va amorf jismlar. Suyuq kristallar va ularni amaliy ahamiyati VIII-mavzu. Elektr maydon vakuumda. Elektr maydonida dielektriklar. Elektr zaryadi. Elektr maydon. Elektr maydon ta siriga asoslangan va amaliyotda qo llanadigan texnika va texnologiyalar haqida. Dielektriklar. Qutbli va qutbsiz molekulalar. Tashqi maydonidagi o tkazgich. Kondensatorlardan amaliyot va texnikada foydalanishi IX-mavzu. Elektr maydonida o tkazgichlar. O zgarmas elektr toki. Tashqi maydonda o tkazgich Elektrostatik induksiya hodisasi O tkazgichning elektr sig imi Kondensatorlar. Kondensatorlarni ulash usuli Elektr toki haqida ma lumotlar. Tok kattaliklari va harakteristikalari O zgarmas tok zanjirlari va qonunlari O zgarmas tokni ishi va energiyasi Tarmoqlangan elektr zanjirlarni hisoblash usullari Xalq xo jaligining rivojlanishida elektr energiyaning ahamiyati X-mavzu. O tkazgichlar, dielektriklar. Yarim o tkazgichlar Moddalarning zonaviy tuzilishi Metall o tkazgichlar. Suyuq o tkazgichlar Dielektriklar. Elektr izolyatsion materiallar Yarim o tkazgichlar. Yarim o tkazgichli qurilmalar va asboblar Elektronika, radiotexnika, mikroelektronikaning rivojlanishi XI-mavzu. Metallarning klassik nazariyasi. Vakuumda elektr tok. Termoelektrik hodisalar Metallarda tok tashuvchilar. Metalldagi o tkazuvchanlikning elektron nazariyasi. Termoelektron emissiya hodisasi. Elektron lampalar, yarimo tkazgichli asboblar va ularni qo llanilishi Kontakt potensiallar ayirmasi Termoelektr hodisalar va ularning qo llanilishi 8

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.