Press "Enter" to skip to content

Gülüstan sülh müqaviləsi

Çar Rusiyası Osmanlı İmperiyası ilə 1812-ci ilin yayında imzaladığı Buxarest müqaviləsində Osmanlı İmperiyası rusların Qafqazı işğalını tanıyır, bu torpaqlara iddiasından əl çəkir. 1812-ci ildə Napoleonun Rusiya hücumundan dəyərlənməyə çalışan İran vəliəhdi Abbas Mirzə Rusiyanın işğal etdiyi Azərbaycan xanlıqlarına hücum etsə də general P.Kotlyarevski bu hücumları dəf edir və bölgədə hərbi-siyasi üstünlük qazanır. Bu hallar İngiltərəni bərk narahat edir və onların təkidi ilə İran Rusiya ilə müqavilə imzalamaq qərarına gəlir. 1813-cü ilin 12 oktyabrında Gülüstan kəndində birinci Rusiya-İran müharibəsinin qurtarmasını bildirən müqavilə imzalanır. Bu müqavilə tarixə imzalandığı yerin adıyla Gülüstan müqaviləsi kimi daxil olur. Müqaviləni İran tərəfdən şahın vəkili Mirzə Əbdülhəsən xan, Rusiya tərəfdən isə Ratişev imzalayır. Bu sülh müqavilənin şərtlərinə əsasən Şimali Azərbaycan xanlıqlarından İrəvan və Naxçıvanı çıxmaq şərtilə yerdə qalan bütün xanlıqlar (Lənkəran, Şirvan, Quba, Bakı, Gəncə, Qarabağ, Şəki) Rusiyaya verilir.

Gülüistan sülh müqaviləsi

GÜLÜSTAN MÜQAVİLƏSİ
Qadir Allah Naminə
İMPERATOR ƏLAHƏZRƏTLƏRİ, Bütün Rusiyanın Ən Şöhrətli və ƏZƏMƏTLİ BÖYÜK HÖKMDARI və İMPERATORU və İran Dövlətinin Sahibi, hökmdarı ƏLAHƏZRƏTLƏRİ Padşahın ÖZ təbəələrinə yüksək hökmdar məhəbbətinə görə, ONLARIN ürəklərinə zidd olan müharibənin fəlakətlərinə son qoymağı və qədimdən Bütün Rusiya İMPERİYASI və İran Dövləti arasında mövcud olmuş səbatlı sülh və xeyirxah qonşu dostluğunu möhkəm əsas üzərində bərpa etməyi səmimi qəlbdən, qarşılıqlı surətdə arzulayaraq bu ədaləti və nicatverici iş üçün aşağıdakıları öz səlahiyyətli Müvəkkilləri təyin etməyi faydalı bilmişlər:
ƏLAHƏZRƏT Bütün Rusiya İmperatoru – ÖZ General-leytenantı, Gürcüstandakı və Qafqaz xəttindəki qoşunların Baş komandanı, Həştərxan və Qafqaz quberniyalarında, Gürcüstanda Mülki hissə, həmçinin bu ölkənin bütün sərhəd işləri üzrə Baş Müdiri, Xəzər hərbi Donanmasının Komandanı, Müqəddəs Aleksandr Nevski, birinci Müqəddəs Anna, dördüncü dərəcəli Müqəddəs Əzabkeş və Qalibiyyətli Georgi ordenləri, habelə üzərində igidliyə görə yazısı olan qızıl qılıncla təltif edilmiş zati-aliləri Nikolay Rtişşevi, Əlahəzrət İran şahı isə – özünün, Türkiyə və İngiltərə Saraylarında fövqaladə elçisi olmuş, İran Rəisləri arasında seçilmiş, öz padşahından brilyantlarla bəzədilmiş xəncər və qılıncdan, şal paltardan və brilyantlarla zinnətləndirilmiş at bəzəkləri dəstindən ibarət fərqləndirici lütf görmüş, öz Padşahının ən yaxın Məmuru, Ali İran Sarayının Gizli İşlər Müşaviri, Vəzir nəslinə mənsub olan, İran Sarayında ikinci dərəcəli Xan, Yüksəkrütbəli və Çoxhörmətli Mirzə Həsən Xanı: bu səbəbdən də BİZ, yuxarıda adları çəkilmiş səlahiyyətli Müvəkkillər Qarabağ mülkündə, Zeyvə çayı yaxınlığındakı Gülüstan kəndində toplaşaraq, vəkalətnamələrimizi bir-birimizə təqdim etdikdən sonra, hər birimizə öz tərəfindən bizim BÖYÜK HÖKMDARLARIMIZ adından bərqərar edəcəyimiz sülh və dostluğa aid olan hər bir şeyi nəzərdən keçirib, bizə verilmiş hakimiyyət və Ali səlahiyyətlərə görə aşağıdakı maddələri qərara aldıq və əbədiyyət üçün təsdiq etdik.
BİRİNCİ MADDƏ
İndiyədək Rusiya İmperiyası və İran Dövləti arasında mövcud olmuş düşmənçilik və narazılığa həmin Müqavilə ilə bu gündən etibarən və gələcəkdə son qoyulur və qoy İMPERATOR ƏLAHƏZRƏTLƏRİ Bütün Rusiya hökmdarı ilə Əlahəzrət İran şahı, onların vəliəhdləri, Taxtlarının Varisləri və ONLARIN, qarşılıqlı surətdə, Ali Dövlətləri arasında əbədi sülh, dostluq və xeyirxah razılıq olsun.
İKNCİ MADDƏ
Bir halda ki, hər iki Ali Dövlət arasında ilkin əlaqələr vasitəsilə (……………) yəni hər bir tərəfin hazırda tam malik olduğu torpaqlara, xanlıqlara, mülklərə sahib qalması əsasında sülhün bərqərar edilməsi artıq qarşılıqlı surətdə razılaşdırılmışdır, onda indiki zamandan etibarən və gələcəkdə Bütün Rusiya İmperiyası və İran Dövləti arasında sərhəd aşağıdakı xətt olsun: Adınabazar adlanan yerdən başlayaraq, düz xətlə Muğan düzü, Araz çayındakı Yeddibulaq keçidinədək, oradan da üzü yuxarı Kəpənək çayının Arazla qovuşduğu yerə, sonra da Kəpənək çayının sağ tərəfi ilə Mehri dağları silsiləsinə və oradan da xətti Qarabağ və Naxçıvan xanlıqlarının mərzləri ilə davam etdirərərək, Alagöz dağları silsiləsi ilə Qarabağ, Naxçıvan, İrəvan xanlıqlarının və Yelizavetpol dairəsinin (keçmiş Gəncə xanlığının) bir hissəsinin mərzləri birləşən Dərələyəz mərzinədək, buradan İrəvan xanlığını Yelizavetpol dairəsindən, həmçinin Qazax və Şəmşəddin torpaqlarından ayıran mərzlə Eşşəkmeydan mərzinə, oradan da dağlar silsiləsi ilə, çayın sağ tərəfi ilə, onun axarı istiqamətində, həmzəçimən yolu ilə, Pəmbək dağları silsiləsi ilə Şuragöl mərzi ilə, dağlar silsiləsi ilə, Mastaras və Artikin arası ilə Arpaçayadək. Bununla belə, Talış mülkü müharibə vaxtı əldən-ələ keçdiyinə görə, həmin Xanlığın Zinzeley və Ərdəbil tərəfdən olan sərhədləri, daha artıq dürüstlük üçün, hər iki tərəfdən qarşılıqlı razılıqla seçilmiş Komissarlar (onlar Baş komandanlarının rəhbərliyi ilə indiyədək hər bir tərəfin həqiqi hakimiyyəti altında olmuş torpaqların, kəndlərin, dərələrin, həmçinqin çayların, dağların, göllərin, təbii mərzlərin dəqiq və təfsilatlı təsvirini verəcəklər) tərəfindən, bu Müqavilə bağlanıb təsdiq olunduqdan sonra müəyyən ediləcək, onda (………….) əsasında Talış xanlığının sərhəd xətti elə müəyyənləşdiriləcək ki, hər bir tərəf malik olduğu torpaqların sahibi qalsın. Eləcə də, yuxarıda xatırlanmış sərhədlərdə, bu və ya başqa tərəfin xəttindən kənara nə isə çıxarsa, hər iki Ali Dövlətin Komissarlarının təhlilindən sonra hər bir tərəf ( …………..) əsasında təminat verəcək.
ÜÇÜNCÜ MADDƏ
Şah Əlahəzrətləri ƏLAHƏZRƏT bütün Rusiya İMPERATORUNA səmimi dostluq hislərinin sübutu üçün təntənəli surətdə həm öz adından, həm də İran Taxtının Ali Vəliəhdləri adından Qarabağ və indi Yelizavetpol adı altında əyalətə çevrilmiş Gəncə xanlıqları, həmçinin Şəki, Şirvan, Dərbənd, Quba, Bakı və Talış (bu xanlığın Rusiya İmperiyasının hakimiyyəti altında olan torpaqları) xanlıqlarının, bununla bərabər Dağıstan, Gürcüstan (Şuragölə əyaləti ilə birlikdə) İmperiya, Quriya, Minqreliya və Abxaziya, eyni dərəcədə, hazırda bərqərar edilmiş sərhəd Qafqaz xətti (bu sonuncuya və Xəzər dənizinə aid olan torpaqlar və xalqlarla birlikdə) arasındakı bütün mülk və torpaqların Rusiya İmperiyasının mülkiyyətinə mənsub olduğunu qəbul edir.
DÖRDÜNCÜ MADDƏ
ƏLAHƏZRƏT Bütün Rusiya İMPERATORU ƏLAHƏZRƏT İran Şahına ÖZ qarşılıqlı dostluq hisslərini ifadə etmək və İranda – ONA qonşu olan bu Dövlətdə, möhkəm əsas üzərində mütləqiyyət və hökmran hakimiyyət görmək arzusunu səmimi qəlbdən təsdiq etmək üçün, bununla, ÖZ adından və ÖZ Vəliəhdləri adından İran Şahı tərəfindən İran Dövlətinin Varisi təyin ediləcək Vəliəhdə, lazım gəldikdə, kömək göstərməyi vəd edir ki, heç bir xarici düşmən İran Dövlətinin işinə qarışa bilməsin və Ali Rusiya Sarayının köməyi ilə İran Sarayı möhkəmlənsin. Bununla belə, əgər İran Dövləti işləri üzrə Şah oğulları arasında münaqişələr baş verərsə, Rusiya İmperiyası hakimiyyətdə olan Şah xahiş etməyincə bunlara qarışmayacaq.
BEŞİNCİ MADDƏ
Rus ticarət gəmilərinə əvvəlki qayda üzrə Xəzər sahilləri yaxınlığında üzmək və onları yan almaq hüququ verilir; həm də gəmi qəzası zamanı iranlılar tərəfindən dostluq köməyi edilməlidir. İran ticarət gəmilərinə də həmin bu hüquq – əvvəlki qayda üzrə Xəzər dənizində üzmək və Rusiya sahillərinə yan almaq ixtiyarı verilir, burada da gəmi qəzası zamanı, qarşılıqlı surətdə, iranlılara hər cür yardım göstəriməlidir. Hərbi gəmilərə gəldikdə isə, müharibədən əvvəl, habelə sülh vaxtı və həmişə Rusiya hərbi bayrağı Xəzər dənizində tək mövcud olmuşdur. Həmin ehtiram daxilində, əvvəlki ixtiyar indi də yalnız Rusiya Dövlətinə verilir ki, ondan başqa heç bir Dövlətin hərbi Bayrağı Xəzər dənizində ola bilməz.
ALTINCI MADDƏ
Hər iki tərəfdən döyüşdə əsir alınmışları, Xristian dininə və s. dinlərə mənsub ələ keçirilmiş sakinləri Müqavilə bağlanıb imzalandıqdan sonra, üç ay ərzində, hər bir tərəfdən Qarakilsəyədək (burada sərhəd rəisləri əsirləri qəbul etmək üçün öz aralarında qarşılıqlı əlaqə yaradırlar) azuqə və yol xərcləri ilə təmin edilərək, buraxılsınlar. Özbaşına, yaxud qanunu pozaraq, qaçanlardan hər birinə, milliyətindən asılı olmayaraq, öz könüllü istəyinə görə öz Vətəninə qayıtmaq azadlığı verilir, qayıtmaq istəməyənlər isə məcbur edilməsin. Bununla bərabər hər iki tərəfdən qaçmışlara amnistiya, yaxud bağışlanma verilir.
YEDDİNCİ MADDƏ
Bütün yuxarıda deyilənlərə əlavə olaraq ƏLAHƏZRƏT Bütün Rusiya İMPERATORU və Əlahəzrət İran Şahı buyururlar ki, lazım olduqda, Əlahəzrətlərin İqamətgahlarına göndərilən, ONLARIN Ali Saraylarının qarşılıqlı Nazirlər və ya Elçiləri rütbələrinə və onlara tapşırılmış işlərin mühümlüyünə müvafiq qəbul olunsunlar; şəhərlərdə ticarətə himayəçilik üçün təyin olunmuş Müvəkkillərin və ya Konsulların on nəfərdən artıq məiyyəti olmasın, onlar vəkil edilmiş məmurlar kimi vəzifələrinə layiq hörmət və şərəfə malik olmalıdırlar, həmçinin, Əmrnaməyə əsasən, bundan sonra onları nəinki incitmək olmaz, hətta inciklik olarsa, təqdim edildikdən sonra, hər iki tərəfin təbəələrini ədalətlə mühakimə etmək, incidilmişləri mürbətlə razı salmaq gərəkdir.
SƏKKİZİNCİ MADDƏ
Əlahəzrətlərin, öz hökumətlərindən, yaxud hökumətləri tərəfindən təyin edilmiş sərhəd rəislərindən alınmış, onların həqiqətən tacirlər, Rusiya və ya İran təbəələri olduğunu təsdiq edən yazılı sənədlərə malik təbəələri arasındakı ticarət əlaqələrinə gəldikdə, saziş bağlayan hər iki Ali Dövlətə quru yolla və dənizlə sərbəst gəlməyə, orada kim nə qədər istəyirsə yaşamağa, tacirlər göndərməyə, həmçinin heç cür ləngidilmədən oradan çıxıb getməyə, Rusiya İmperiyasına mənsub olan yerlərdən İran Dövlətinə gətirilən və qarşılıqlı olaraq, İrandan ora aparılan malların satılmasına və başqa mallarla dəyişdirilməsinə icazə veriləcək. Hər iki Ali Dövlətin tacirləri arasında baş verə biləcək mübahisələrə, onların vəzifələri və s. ilə əlaqədar şikayətlərinə adi qayda üzrə baxılması Konsula, yaxud Müvəkkilə, onlar olmadıqda isə yerli Rəisə həvalə edilir. Onlar xahişlərə tam ədalətlə baxmalı, özləri haqq təminatı verməli, yaxud bunu başqa lazımi şəxslərin vasitəsilə tələb etməli və onların incidilməsinə və sıxışdırılmasına qətiyyən yol verməməlidirlər.
İrana gəlmiş, Rusiya təbəəliyindən olan tacirlər, istəsələr, oradan öz malları ilə birlikdə İranla dostluq edən başqa dövlətlərə də sərbəst gedəcəklər; bundan ötrü İran Hökuməti bu tacirlərin sərbəst keçməsi üçün onları lazımi pasportlarla təmin edəcəkdir; buna ticarət işləri ilə əlaqədar Rusiyadan Rusiya ilə dostluq edən başqa dövlətlərə getmək istəyən İran tacirləri üçün də qarşılıqlı surətdə, riayət ediləcəkdir.
İrana gəlmiş Rusiya təbələrindən kimlərinsə ölüm hadisəsi baş verərsə, onların müxəlləfatları, həmçinin başqa daşla və mülkləri, dost Dövlətin təbəələrinə məxsus olduğu üçün, ilk növbədə, saxlanılmadan və xəlvəti mənimsənilmədən, Rusiya İmperiyasında və bütün mədəni Dövlətlərdə icra edildiyi kimi, kimin hansı Dövlətə, mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, qanuni əsasdan, qəbzlə, onların yoldaşlarına yaxud qohumlarına verilməli, həmin qohumlara öz arzuları ilə və öz xeyirləri üçün bu əmlakları istədikləri adamlara satmağa icazə verilməlidir.
DOQQUZUNCU MADDƏ
Rus tacirlərindən İran şəhərlərinə və ya limanlarına gətirdikləri mallara görə yüzə beş faizdən çox gömrük alınmasın və həmin tacirlər bu mallar ilə hara gedirlərsə getsinlər, onlardan ikinci dəfə gömrük tələb olunmasın, oradan apardıqları İran mallarına görə də eyni gömrük alınsın, bundan başqa heç bir bəhanə və uydurma ilə heç bir rüsum, vergi, gömrük tələb edilməsin. İran təbəələrinin Rusiya şəhərlərinə və limanlarına gətirdikləri və buradan ixrac etdikləri mallara görə və qarşılıqlı surətdə eyni gömrüklər, eyni əsasda bir dəfə alınsın.
ONUNCU MADDƏ
Malları Müqavilə bağlamış hər iki Dövlətin sahillərinə və ya limanlarına, yaxud da quru yolla sərhəd şəhərlərinə gətirdikdən sonra, qarşılıqlı surətdə, tacirlərə, nəzarəti altında olduqları gömrük hakimlərindən və ya iltizamçılardan icazə almadan öz mallarını satmaq, başqa malları satın, yaxud dəyişmə yolları ilə almaq azadlığı verilir ki, ticarət maneəsiz dövriyyədə olsun həmçinin satıcıdan və alıcıdan dövlət xəzinəsi üçün müntəzəm olaraq və könüllülük şərti ilə qanuni rüsumlar yığılsın.
ON BİRİNCİ MADDƏ
Bu müqavilə imzalandıqdan sonra hər iki Ali Dövlətin müvəkkilləri, qarşılıqlı surətdə və təxirə salınmadan bütün yerlərə onun haqqında lazımı xəbər və hər yerdə hərbi əməliyyatların dərhal dayandırılması barəsində əmrlər göndərsinlər.
İki bərabərhüquqlu nüsxədə (fars dilinə tərcüməsi ilə birlikdə) yazılmış və saziş bağlayan Ali tərəflərin yuxarıda göstərilmiş Müvəkkilləri tərəfindən imzalanaraq, onların möhürləri ilə təsdiq edilmiş və qarşılıqlı surətdə dəyişdirilmiş bu əbədi sülh Müqaviləsi ƏLAHƏZRƏT Bütün Rusiya İMPERATORU və Əlahəzrət İran Şahı tərəfindən bərqərar ediləcək və Əlahəzrətlərin öz əlləri ilə imzalanmış təntənəli Ratifikasiyalarla təsdiq olunacaqdır.
Bu Müqavilənin həmin təsdiq olunmuş nüsxələri bu Ali Saraylardan, qarşılıqlı surətdə göndərilməklə onların yuxarıda adları çəkilmiş Müvəkkillərinə üç ay müddətindən sonra çadırılacaq.
Müqavilə min səkkiz yüz on üçüncü il oktyabr ayının on ikinci günü. İran hesablaması ilə min ikiyüz iyirmi səkkizinci il Şəvval ayının iyirmi doqquzuncu günü Qarabağ mülkündə Zeyvə çayı yaxınlığındakı Gülüstan kəndində Rus ordugahında bağlanmışdır.
İMZALAMIŞLAR:
Müvəkkil və Gürcüstanda Baş Komandan Nikolay Rtişşev
(M : Y:)
Alişöhrətli İran Dövlətindən Müvəkkil Mirzə Əbül Həsən Xan
(M : Y:)

Gülüstan sülh müqaviləsi

Azərbaycanı bölən sənədin imzalanmasından 201 il ötür

Bu gün Rusiya İmperiyası ilə Qacar İran dövləti arasında imzalanmış və tarixi Azərbaycanın ərazisini Rusiya ilə İran arasında bölən Gülüstan müqaviləsinin imzalanmasından 201 il ötür.

Ölkə.Az xəbər verir ki, 1813-cü ilin 12 oktyabr tarixində imzalanan birinci müqavilə ilə Azərbaycan Rusiya ilə İran arasında bölündü.

Çar Rusiyası Osmanlı İmperiyası ilə 1812-ci ilin yayında imzaladığı Buxarest müqaviləsində Osmanlı İmperiyası rusların Qafqazı işğalını tanıyır, bu torpaqlara iddiasından əl çəkir. 1812-ci ildə Napoleonun Rusiya hücumundan dəyərlənməyə çalışan İran vəliəhdi Abbas Mirzə Rusiyanın işğal etdiyi Azərbaycan xanlıqlarına hücum etsə də general P.Kotlyarevski bu hücumları dəf edir və bölgədə hərbi-siyasi üstünlük qazanır. Bu hallar İngiltərəni bərk narahat edir və onların təkidi ilə İran Rusiya ilə müqavilə imzalamaq qərarına gəlir. 1813-cü ilin 12 oktyabrında Gülüstan kəndində birinci Rusiya-İran müharibəsinin qurtarmasını bildirən müqavilə imzalanır. Bu müqavilə tarixə imzalandığı yerin adıyla Gülüstan müqaviləsi kimi daxil olur. Müqaviləni İran tərəfdən şahın vəkili Mirzə Əbdülhəsən xan, Rusiya tərəfdən isə Ratişev imzalayır. Bu sülh müqavilənin şərtlərinə əsasən Şimali Azərbaycan xanlıqlarından İrəvan və Naxçıvanı çıxmaq şərtilə yerdə qalan bütün xanlıqlar (Lənkəran, Şirvan, Quba, Bakı, Gəncə, Qarabağ, Şəki) Rusiyaya verilir.

Ölkə.Az azvision.az-a istinadən həmin müqavilənin mətnini təqdim edir:

Qadir Allah Naminə

İMPERATOR ƏLAHƏZRƏTLƏRİ, Bütün Rusiyanın Ən Şöhrətli və ƏZƏMƏTLİ BÖYÜK HÖKMDARI və İMPERATORU və İran Dövlətinin Sahibi, hökmdarı ƏLAHƏZRƏTLƏRİ Padşahın ÖZ təbəələrinə yüksək hökmdar məhəbbətinə görə

ONLARIN ürəklərinə zidd olan müharibənin fəlakətlərinə son qoymağı və qədimdən Bütün Rusiya İMPERİYASI və İran Dövləti arasında mövcud olmuş səbatlı sülh və xeyirxah qonşu dostluğunu möhkəm əsas üzərində bərpa etməyi səmimi qəlbdən, qarşılıqlı surətdə arzulayaraq bu ədaləti və nicatverici iş üçün aşağıdakıları öz səlahiyyətli Müvəkkilləri təyin etməyi faydalı bilmişlər:

ƏLAHƏZRƏT Bütün Rusiya İmperatoru – ÖZ General-leytenantı, Gürcüstandakı və Qafqaz xəttindəki qoşunların Baş komandanı, Həştərxan və Qafqaz quberniyalarında, Gürcüstanda Mülki hissə, həmçinin bu ölkənin bütün sərhəd işləri üzrə Baş Müdiri, Xəzər hərbi Donanmasının Komandanı, Müqəddəs Aleksandr Nevski, birinci Müqəddəs Anna, dördüncü dərəcəli Müqəddəs Əzabkeş və Qalibiyyətli Georgi ordenləri, habelə üzərində igidliyə görə yazısı olan qızıl qılıncla təltif edilmiş zati-aliləri Nikolay Rtişşevi, Əlahəzrət İran şahı isə – özünün, Türkiyə və İngiltərə Saraylarında fövqaladə elçisi olmuş, İran Rəisləri arasında seçilmiş, öz padşahından brilyantlarla bəzədilmiş xəncər və qılıncdan, şal paltardan və brilyantlarla zinnətləndirilmiş at bəzəkləri dəstindən ibarət fərqləndirici lütf görmüş, öz Padşahının ən yaxın Məmuru, Ali İran Sarayının Gizli İşlər Müşaviri, Vəzir nəslinə mənsub olan, İran Sarayında ikinci dərəcəli Xan, Yüksəkrütbəli və Çoxhörmətli Mirzə Həsən Xanı: bu səbəbdən də BİZ, yuxarıda adları çəkilmiş səlahiyyətli Müvəkkillər Qarabağ mülkündə, Zeyvə çayı yaxınlığındakı Gülüstan kəndində toplaşaraq, vəkalətnamələrimizi bir-birimizə təqdim etdikdən sonra, hər birimizə öz tərəfindən bizim BÖYÜK HÖKMDARLARIMIZ adından bərqərar edəcəyimiz sülh və dostluğa aid olan hər bir şeyi nəzərdən keçirib, bizə verilmiş hakimiyyət və Ali səlahiyyətlərə görə aşağıdakı maddələri qərara aldıq və əbədiyyət üçün təsdiq etdik.

BİRİNCİ MADDƏ

İndiyədək Rusiya İmperiyası və İran Dövləti arasında mövcud olmuş düşmənçilik və narazılığa həmin Müqavilə ilə bu gündən etibarən və gələcəkdə son qoyulur və qoy İMPERATOR ƏLAHƏZRƏTLƏRİ Bütün Rusiya hökmdarı ilə Əlahəzrət İran şahı, onların vəliəhdləri, Taxtlarının Varisləri və ONLARIN, qarşılıqlı surətdə, Ali Dövlətləri arasında əbədi sülh, dostluq və xeyirxah razılıq olsun.

İKNCİ MADDƏ

Bir halda ki, hər iki Ali Dövlət arasında ilkin əlaqələr vasitəsilə (……………) yəni hər bir tərəfin hazırda tam malik olduğu torpaqlara, xanlıqlara, mülklərə sahib qalması əsasında sülhün bərqərar edilməsi artıq qarşılıqlı surətdə razılaşdırılmışdır, onda indiki zamandan etibarən və gələcəkdə Bütün Rusiya İmperiyası və İran Dövləti arasında sərhəd aşağıdakı xətt olsun: Adınabazar adlanan yerdən başlayaraq, düz xətlə Muğan düzü, Araz çayındakı Yeddibulaq keçidinədək, oradan da üzü yuxarı Kəpənək çayının Arazla qovuşduğu yerə, sonra da Kəpənək çayının sağ tərəfi ilə Mehri dağları silsiləsinə və oradan da xətti Qarabağ və Naxçıvan xanlıqlarının mərzləri ilə davam etdirərərək, Alagöz dağları silsiləsi ilə Qarabağ, Naxçıvan, İrəvan xanlıqlarının və Yelizavetpol dairəsinin (keçmiş Gəncə xanlığının) bir hissəsinin mərzləri birləşən Dərələyəz mərzinədək, buradan İrəvan xanlığını Yelizavetpol dairəsindən, həmçinin Qazax və Şəmşəddin torpaqlarından ayıran mərzlə Eşşəkmeydan mərzinə, oradan da dağlar silsiləsi ilə, çayın sağ tərəfi ilə, onun axarı istiqamətində, həmzəçimən yolu ilə, Pəmbək dağları silsiləsi ilə Şuragöl mərzi ilə, dağlar silsiləsi ilə, Mastaras və Artikin arası ilə Arpaçayadək. Bununla belə, Talış mülkü müharibə vaxtı əldən-ələ keçdiyinə görə, həmin Xanlığın Zinzeley və Ərdəbil tərəfdən olan sərhədləri, daha artıq dürüstlük üçün, hər iki tərəfdən qarşılıqlı razılıqla seçilmiş Komissarlar (onlar Baş komandanlarının rəhbərliyi ilə indiyədək hər bir tərəfin həqiqi hakimiyyəti altında olmuş torpaqların, kəndlərin, dərələrin, həmçinqin çayların, dağların, göllərin, təbii mərzlərin dəqiq və təfsilatlı təsvirini verəcəklər) tərəfindən, bu Müqavilə bağlanıb təsdiq olunduqdan sonra müəyyən ediləcək, onda (………….) əsasında Talış xanlığının sərhəd xətti elə müəyyənləşdiriləcək ki, hər bir tərəf malik olduğu torpaqların sahibi qalsın. Eləcə də, yuxarıda xatırlanmış sərhədlərdə, bu və ya başqa tərəfin xəttindən kənara nə isə çıxarsa, hər iki Ali Dövlətin Komissarlarının təhlilindən sonra hər bir tərəf ( …………..) əsasında təminat verəcək.

ÜÇÜNCÜ MADDƏ

Şah Əlahəzrətləri ƏLAHƏZRƏT bütün Rusiya İMPERATORUNA səmimi dostluq hislərinin sübutu üçün təntənəli surətdə həm öz adından, həm də İran Taxtının Ali Vəliəhdləri adından Qarabağ və indi Yelizavetpol adı altında əyalətə çevrilmiş Gəncə xanlıqları, həmçinin Şəki, Şirvan, Dərbənd, Quba, Bakı və Talış (bu xanlığın Rusiya İmperiyasının hakimiyyəti altında olan torpaqları) xanlıqlarının, bununla bərabər Dağıstan, Gürcüstan (Şuragölə əyaləti ilə birlikdə) İmperiya, Quriya, Minqreliya və Abxaziya, eyni dərəcədə, hazırda bərqərar edilmiş sərhəd Qafqaz xətti (bu sonuncuya və Xəzər dənizinə aid olan torpaqlar və xalqlarla birlikdə) arasındakı bütün mülk və torpaqların Rusiya İmperiyasının mülkiyyətinə mənsub olduğunu qəbul edir.

DÖRDÜNCÜ MADDƏ

ƏLAHƏZRƏT Bütün Rusiya İMPERATORU ƏLAHƏZRƏT İran Şahına ÖZ qarşılıqlı dostluq hisslərini ifadə etmək və İranda – ONA qonşu olan bu Dövlətdə, möhkəm əsas üzərində mütləqiyyət və hökmran hakimiyyət görmək arzusunu səmimi qəlbdən təsdiq etmək üçün, bununla, ÖZ adından və ÖZ Vəliəhdləri adından İran Şahı tərəfindən İran Dövlətinin Varisi təyin ediləcək Vəliəhdə, lazım gəldikdə, kömək göstərməyi vəd edir ki, heç bir xarici düşmən İran Dövlətinin işinə qarışa bilməsin və Ali Rusiya Sarayının köməyi ilə İran Sarayı möhkəmlənsin. Bununla belə, əgər İran Dövləti işləri üzrə Şah oğulları arasında münaqişələr baş verərsə, Rusiya İmperiyası hakimiyyətdə olan Şah xahiş etməyincə bunlara qarışmayacaq.

BEŞİNCİ MADDƏ

Rus ticarət gəmilərinə əvvəlki qayda üzrə Xəzər sahilləri yaxınlığında üzmək və onları yan almaq hüququ verilir; həm də gəmi qəzası zamanı iranlılar tərəfindən dostluq köməyi edilməlidir. İran ticarət gəmilərinə də həmin bu hüquq – əvvəlki qayda üzrə Xəzər dənizində üzmək və Rusiya sahillərinə yan almaq ixtiyarı verilir, burada da gəmi qəzası zamanı, qarşılıqlı surətdə, iranlılara hər cür yardım göstəriməlidir. Hərbi gəmilərə gəldikdə isə, müharibədən əvvəl, habelə sülh vaxtı və həmişə Rusiya hərbi bayrağı Xəzər dənizində tək mövcud olmuşdur. Həmin ehtiram daxilində, əvvəlki ixtiyar indi də yalnız Rusiya Dövlətinə verilir ki, ondan başqa heç bir Dövlətin hərbi Bayrağı Xəzər dənizində ola bilməz.

ALTINCI MADDƏ

Hər iki tərəfdən döyüşdə əsir alınmışları, Xristian dininə və s. dinlərə mənsub ələ keçirilmiş sakinləri Müqavilə bağlanıb imzalandıqdan sonra, üç ay ərzində, hər bir tərəfdən Qarakilsəyədək (burada sərhəd rəisləri əsirləri qəbul etmək üçün öz aralarında qarşılıqlı əlaqə yaradırlar) azuqə və yol xərcləri ilə təmin edilərək, buraxılsınlar. Özbaşına, yaxud qanunu pozaraq, qaçanlardan hər birinə, milliyətindən asılı olmayaraq, öz könüllü istəyinə görə öz Vətəninə qayıtmaq azadlığı verilir, qayıtmaq istəməyənlər isə məcbur edilməsin. Bununla bərabər hər iki tərəfdən qaçmışlara amnistiya, yaxud bağışlanma verilir.

YEDDİNCİ MADDƏ

Bütün yuxarıda deyilənlərə əlavə olaraq ƏLAHƏZRƏT Bütün Rusiya İMPERATORU və Əlahəzrət İran Şahı buyururlar ki, lazım olduqda, Əlahəzrətlərin İqamətgahlarına göndərilən, ONLARIN Ali Saraylarının qarşılıqlı Nazirlər və ya Elçiləri rütbələrinə və onlara tapşırılmış işlərin mühümlüyünə müvafiq qəbul olunsunlar; şəhərlərdə ticarətə himayəçilik üçün təyin olunmuş Müvəkkillərin və ya Konsulların on nəfərdən artıq məiyyəti olmasın, onlar vəkil edilmiş məmurlar kimi vəzifələrinə layiq hörmət və şərəfə malik olmalıdırlar, həmçinin, Əmrnaməyə əsasən, bundan sonra onları nəinki incitmək olmaz, hətta inciklik olarsa, təqdim edildikdən sonra, hər iki tərəfin təbəələrini ədalətlə mühakimə etmək, incidilmişləri mürbətlə razı salmaq gərəkdir.

SƏKKİZİNCİ MADDƏ

Əlahəzrətlərin, öz hökumətlərindən, yaxud hökumətləri tərəfindən təyin edilmiş sərhəd rəislərindən alınmış, onların həqiqətən tacirlər, Rusiya və ya İran təbəələri olduğunu təsdiq edən yazılı sənədlərə malik təbəələri arasındakı ticarət əlaqələrinə gəldikdə, saziş bağlayan hər iki Ali Dövlətə quru yolla və dənizlə sərbəst gəlməyə, orada kim nə qədər istəyirsə yaşamağa, tacirlər göndərməyə, həmçinin heç cür ləngidilmədən oradan çıxıb getməyə, Rusiya İmperiyasına mənsub olan yerlərdən İran Dövlətinə gətirilən və qarşılıqlı olaraq, İrandan ora aparılan malların satılmasına və başqa mallarla dəyişdirilməsinə icazə veriləcək. Hər iki Ali Dövlətin tacirləri arasında baş verə biləcək mübahisələrə, onların vəzifələri və s. ilə əlaqədar şikayətlərinə adi qayda üzrə baxılması Konsula, yaxud Müvəkkilə, onlar olmadıqda isə yerli Rəisə həvalə edilir. Onlar xahişlərə tam ədalətlə baxmalı, özləri haqq təminatı verməli, yaxud bunu başqa lazımi şəxslərin vasitəsilə tələb etməli və onların incidilməsinə və sıxışdırılmasına qətiyyən yol verməməlidirlər.

İrana gəlmiş, Rusiya təbəəliyindən olan tacirlər, istəsələr, oradan öz malları ilə birlikdə İranla dostluq edən başqa dövlətlərə də sərbəst gedəcəklər; bundan ötrü İran Hökuməti bu tacirlərin sərbəst keçməsi üçün onları lazımi pasportlarla təmin edəcəkdir; buna ticarət işləri ilə əlaqədar Rusiyadan Rusiya ilə dostluq edən başqa dövlətlərə getmək istəyən İran tacirləri üçün də qarşılıqlı surətdə, riayət ediləcəkdir.

İrana gəlmiş Rusiya təbələrindən kimlərinsə ölüm hadisəsi baş verərsə, onların müxəlləfatları, həmçinin başqa daşla və mülkləri, dost Dövlətin təbəələrinə məxsus olduğu üçün, ilk növbədə, saxlanılmadan və xəlvəti mənimsənilmədən, Rusiya İmperiyasında və bütün mədəni Dövlətlərdə icra edildiyi kimi, kimin hansı Dövlətə, mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, qanuni əsasdan, qəbzlə, onların yoldaşlarına yaxud qohumlarına verilməli, həmin qohumlara öz arzuları ilə və öz xeyirləri üçün bu əmlakları istədikləri adamlara satmağa icazə verilməlidir.

DOQQUZUNCU MADDƏ

Rus tacirlərindən İran şəhərlərinə və ya limanlarına gətirdikləri mallara görə yüzə beş faizdən çox gömrük alınmasın və həmin tacirlər bu mallar ilə hara gedirlərsə getsinlər, onlardan ikinci dəfə gömrük tələb olunmasın, oradan apardıqları İran mallarına görə də eyni gömrük alınsın, bundan başqa heç bir bəhanə və uydurma ilə heç bir rüsum, vergi, gömrük tələb edilməsin. İran təbəələrinin Rusiya şəhərlərinə və limanlarına gətirdikləri və buradan ixrac etdikləri mallara görə və qarşılıqlı surətdə eyni gömrüklər, eyni əsasda bir dəfə alınsın.

ONUNCU MADDƏ

Malları Müqavilə bağlamış hər iki Dövlətin sahillərinə və ya limanlarına, yaxud da quru yolla sərhəd şəhərlərinə gətirdikdən sonra, qarşılıqlı surətdə, tacirlərə, nəzarəti altında olduqları gömrük hakimlərindən və ya iltizamçılardan icazə almadan öz mallarını satmaq, başqa malları satın, yaxud dəyişmə yolları ilə almaq azadlığı verilir ki, ticarət maneəsiz dövriyyədə olsun həmçinin satıcıdan və alıcıdan dövlət xəzinəsi üçün müntəzəm olaraq və könüllülük şərti ilə qanuni rüsumlar yığılsın.

ON BİRİNCİ MADDƏ

Bu müqavilə imzalandıqdan sonra hər iki Ali Dövlətin müvəkkilləri, qarşılıqlı surətdə və təxirə salınmadan bütün yerlərə onun haqqında lazımı xəbər və hər yerdə hərbi əməliyyatların dərhal dayandırılması barəsində əmrlər göndərsinlər.

İki bərabərhüquqlu nüsxədə (fars dilinə tərcüməsi ilə birlikdə) yazılmış və saziş bağlayan Ali tərəflərin yuxarıda göstərilmiş Müvəkkilləri tərəfindən imzalanaraq, onların möhürləri ilə təsdiq edilmiş və qarşılıqlı surətdə dəyişdirilmiş bu əbədi sülh Müqaviləsi ƏLAHƏZRƏT Bütün Rusiya İMPERATORU və Əlahəzrət İran Şahı tərəfindən bərqərar ediləcək və Əlahəzrətlərin öz əlləri ilə imzalanmış təntənəli Ratifikasiyalarla təsdiq olunacaqdır.

Bu Müqavilənin həmin təsdiq olunmuş nüsxələri bu Ali Saraylardan, qarşılıqlı surətdə göndərilməklə onların yuxarıda adları çəkilmiş Müvəkkillərinə üç ay müddətindən sonra çadırılacaq.

Müqavilə min səkkiz yüz on üçüncü il oktyabr ayının on ikinci günü. İran hesablaması ilə min ikiyüz iyirmi səkkizinci il Şəvval ayının iyirmi doqquzuncu günü Qarabağ mülkündə Zeyvə çayı yaxınlığındakı Gülüstan kəndində Rus ordugahında bağlanmışdır.

İMZALAMIŞLAR:

Müvəkkil və Gürcüstanda Baş Komandan Nikolay Rtişşev

Alişöhrətli İran Dövlətindən Müvəkkil Mirzə Əbül Həsən Xan

Gülüstan müqaviləsi

Gülüstan sülh müqaviləsi ( rus. Гюлистанский договор ) — 1813-cü ilin 12 oktyabr tarixində Rusiya İmperiyası ilə Qacar dövləti arasında imzalanan müqavilə. 1804-cü ildən 1813-cü ilə qədər davam edən Birinci Rusiya-İran müharibəsini bitirən bu müqavilənin imzalanması 1 yanvar 1813-cü ildə general Kotlyarevskinin Lənkəranı tutması ilə daha da sürətləndi. [1] [2]

Müqavilə Dağıstanın, Gürcüstanın, bu günki Azərbaycan Respublikasının əksər hissəsinin və hal-hazırki Ermənistan Respublikasının şimal torpaqlarının Rusiya imperiyasına keçməsini rəsmiləşdirirdi. [3]

Müqavilənin mətni Böyük Britaniyanın Qacar imperiyasındakı nümayəndəsi olan və hakimiyyətə böyük təsir gücünə malik olan Ser Qor Ousli tərəfindən hazırlandı. Müqaviləni Rusiya tərəfindən Nikolay Rtişev, Qacarlar tərəfindən Mirzə Əbülhəsən xan Elçi imzaladı. [4]

Bu müqavilənin nəticəsi olaraq Cənubi Qafqazın əksər hissəsi Rusiya imperiyasının hakimiyyəti altına keçdi. İkinci Rusiya-İran müharibəsindən sonra Rusiya Cənubi Qafqazı bütünlüklə tutdu və bunu Türkmənçay müqaviləsində Qacar dövləti tərəfindən təsdiq edilməsinə nail oldu. [5]

Gülüstan müqaviləsi və ondan sonra imzalanan Türkmənçay müqaviləsi nəticəsində azərbaycanlılar iki yerə parçalandı. [6]

Mündəricat

  • 1 Arxa plan
  • 2 Müqavilənin imzalanması
  • 3 Müqavilənin maddələri
  • 4 İstinadlar
  • 5 Xarici keçidlər
  • 6 Həmçinin bax

Rusiya imperiyasının Qafqazda işğalçı fəaliyyəti Qacarları ciddi şəkildə narahat edirdi. Bunun qarşısını almaq üçün Fətəli şahın vəliəhdi Abbas Mirzə Rusiyaya qarşı 1805-ci ilin yazında hərbi əməliyyatlara başladı. 1813-cü ilə qədər davam edən döyüşlər sonunda Qacarlar ağır formada məğlub edildilər. Artıq hərbi əməliyyatların Cənubi Azərbaycan ərazisinə keçmə təhlükəsi yarandı. Bunun qarşısını almaq üçün Abbas Mirzə sülh danışıqlarına başlamağa icazə verdi.

1808-ci ildə Harford Cons başda olmaqla İngiltərə elçiliyi Tehrana gəldi, öz hökuməti adından Fətəli şaha böyük bir brilyant bağışladı. Bundan sonra 1809-cu ilin fevralında fransa elçisi “Qardan xan” Tehranı tərk etməli oldu. Bir ay sonra İngiltərə ilə Qacarlar arasında yeni müqavilə bağlandı. İran, İngiltərəyə qarşı olan bütün dövlətlərlə (başda Fransa və Rusiya olmaqla) əlaqələri kəsməyi, İngiltərə isə şaha ildə 120 min funt sterlinq (200 min tümən) yardım etməyi, Rusiya ilə müharibə üçün silah və hərbi köməkçilər verməyi öhdəsinə götürdü.

1809-cu ildə Rusiya və Qacarlar arasında yeni toqquşmalar baş verdi. Avqustun ortalarında Abbas Mirzə Arazı keçərək Gəncə xanlığındakı Ağbulağa yaxınlaşdı. O, Gəncəni ala bilməyib İrəvana çəkildi. 1809-cu ilin sentyabrında Qacar qoşunu Lənkərana soxulub onu dağıtdı amma Qars paşalığı vasitəsilə Gürcüstana hücum istənilən nəticəni vermədi. 1810-cu ilin aprelində yenidən sülh haqqında Əsgəranda danışıqlar başlandı. Burada Talış xanlığı üstündə çox kəskin diplomatik mübarizə getdi. Ruslar bir zaman Krım üçün işlətdikləri üsula əl ataraq, bu xanlığın Rusiyadan da, Qacarlardan da asılı olmayan bir torpaq olduğunu təklif etdilər. General Tormasov öz hökumətinə bildirdi ki, İngiltərə də, Osmanlı da barışıq olmasını istəmirlər, beləcə Əsgəran danışıqları da pozuldu. [7]

Böyük Britaniya hökuməti qüvvədən düşmüş Qacarlar ilə Rusiya arasında barışığa yol verməməyə çalışırdı. 1810-cu ildə general Malkolm yenidən İrana gəlib çoxlu top və tüfəng gətirdi. 1811-ci ildə Ouzli, Harford Consun yerinə Tehrana böyük elçi göndərdi. O, 1809-cu il müqaviləsi üzrə nəzərdə tutulan pul yardımının yeni üçillik məbləğini (360 min funt sterlinq və ya 600 min tümən) Fətəli şaha yetirdi. Tezliklə İngiltərədən Qacarlara 12 top, 12 min mərmi, 12 min tüfəng, 12 min əsgərin geyimi üçün mahud göndərildi. 1810–1811-ci illərdə Osmanlı ilə müharibədə Rusiyanın bəzi uğurları sülh bağlanmasını tezləşdirdi. 1812-ci il mayın 16-da Buxarest sülhü imzalandı. Osmanlının Qafqaz sərhədləri dəyişməz qaldı. Bununla Osmanlı Cənubi Qafqaz torpaqlarının çoxunun Rusiyaya qatılmasını tanımalı olurdu.

1812-ci ilin başlanğıcında 20 minlik Abbas Mirzə ordusu yenidən Qarabağa girib Şahbulağı tutdu. General Kotlyarevski bu ordunu vurub buradan çıxardı. Həmin ilin yayında Fransanın böyük bir ordu ilə Rusiyaya soxulması Qacarlarda ruh yüksəkliyi və sevinclə qarşılandı. Artıq iyul ayında Qacarların atlı qoşunları Gəncəyə, sonra isə Şəkiyə basqın etdi.

Avqust ayında 10 minlik Qacar ordusu Talış xanlığına soxuldu. Ancaq burada da yerini bərkidə bilmədi. Ağoğlandan rus qoşunu ilə gələn Kotlyarevski oktyabrın 18-də Aslandüz döyüşündə Abbas Mirzəyə sarsıdıcı zərbə endirdi. Rus ordusu ilə Talış xanlığına yönəldi. 1813-cü ii yanvarın 1-də Lənkəran qalası tutuldu. Rusiyanın yeni Baş komandanı Rtişşev təşəbbüsü bütünlüklə öz əlinə aldı. Rusiyanın 1812-ci il Fransa ilə müharibədə uğur qazanması Qacarların bütün ümidlərinə son qoydu. [8]

Müqavilənin imzalanması

Rusiya-İran müharibəsi zamanı İranın məğlub olması, o dövrdəki beynəlxalq münasibətlərin köklü şəkildə dəyişməsi Rusiya ilə İran arasında sülh danışıqlarının başlanmasına səbəb oldu. Yaranmış vəziyyətdən məharətlə istifadə edən İngiltərə Rusiya-İran danışıqlarında vasitəçi olmağı bacardı. 1813-cü il oktyabr ayının 12-də Qarabağda hər iki dövlətin səlahiyyətli nümayəndələri arasında on bir maddədən ibarət olan Gülüstan sülh müqaviləsi imzalandı. [9]

Müqavilənin maddələri

Müqəddimə — Qadir Allahın adı ilə! İmperator əlahəzrətləri, bütün Rusiyanın ən şöhrətli və əzəmətli böyük hökmdarı və imperatoru və İran Dövlətinin sahibi, hökmdarı Əlahəzrət Padşahın öz təbəqələrinə yüksək hökmdar məhəbbətinə görə, onların ürəklərinə zidd olan müharibənin fəlakətlərinə son qoymağı və qədimdən Bütün Rusiya İmperatorluğu və Qacar Dövləti arasında mövcud olmuş səbatlı sülh və xeyirxah qonşu dostluğunu möhkəm əsas üzərində bərpa etməyi səmimi-qəlbdən qarşılıqlı surətdə arzulayaraq, bu ədalətli və nicatverici iş üçün aşağıdakıları və səlahiyyətli Müvəkkilləri təyin etməyi faydalı bilmişlər: Əlahəzrət Bütün Rusiya İmperatoru — öz General-leytenantı, Gürcüstandakı və Qafqaz xəttindəki qoşunların Baş komandanı, Həştərxan və Qafqaz quberniyalarında, Gürcüstanda Mülki hissə, həmçinin bu ölkənin bütün sərhəd işləri üzrə Baş Müdiri… zati-aliləri Nikolay Rtişşevi, Əlahəzrət İran şahı isə — özünün, Osmanlı və İngiltərə Saraylarında fövqəladə elçisi olmuş, İran Rəisləri arasında seçilmiş… Məmuru, Ali Qacar Sarayının Gizli İşlər Müşaviri, Vəzir nəslinə mənsub olan, Qacar Sarayında ikinci dərəcəli Xan, Yüksək rütbəli və Çoxhörmətli Mirzə Həsən Xanı, bu səbəbdən də Biz, yuxarıda adları çəkilmiş səlahiyyətli Müvəkkillər Qarabağ mülkündə, Zeyvə çayı yaxınlığındakı Gülüstan kəndində toplaşaraq, vəkalətnamələrimizi bir-birimizə təqdim etdikdən sonra, hər birimiz öz tərəfindən bizim Böyük hökmdarlarımız adından bərqərar edəcəyimiz sülh və dostluğa aid olan hər bir şeyi nəzərdən keçirib, bizə verilmiş hakimiyyət və Ali səlahiyyətlərə görə aşağıdakı maddələri qərara aldıq və əbədiyyət üçün təsdiq etdik. [5]

I maddə — İndiyədək Rusiya imperiyası və Qacar dövləti arasında mövcud olmuş düşmənçilik və narazılığa bu Müqavilə ilə bu gündən və gələcəkdə son qoyulur və qoy imperator əlahəzrətləri Bütün Rusiya hökmdarı ilə Əlahəzrət İran şahı, onların vəliəhdləri. Taxtlarının Varisləri və qarşılıqlı olaraq onları Yüksək Dövlətləri arasında əbədi sülh, dostluq və xeyirxah andlaşma olsun.

II maddə — Bir halda ki, hər iki Yüksək Dövlət arasında ilkin əlaqələr vasitəsilə status-quo ad prezenten, yəni hər bir tərəfin hazırda tam malik olduğu torpaqlara, xanlıqlara, mülklərə sahib qalması özülündə sülhün bərqərar edilməsi artıq qarşılıqlı surətdə razılaşdırıldı, onda bu gündən və gələcəkdən Bütün Rusiya İmperiyası və İran dövləti arasında sərhəd aşağıdakı xətt olsun: Adınabazar adlanan yerdən başlayaraq, düz xətlə Muğan düzündən Araz çayında Yeddibulaq keçidinədək, oradan üzü yuxarı Kəpənək çayının Arazla qovuşduğu yerə, sonra da Kəpənək çayının sağ tərəfi ilə Mehri dağları silsiləsinə və oradan da xətti Qarabağ və Naxçıvan xanlıqlarının mərzləri ilə davam etdirərək. Alagöz dağları silsiləsilə Qarabağ, Naxçıvan, İrəvan xanlıqlarının və Yelizavetpol dairəsinin (keçmiş Gəncə xanlığının) bir hissəsinin mərzləri birləşən Dərələyəz mərzinədək, buradan İrəvan xanlığını Yelizavetpol dairəsindən, həmçinin Qazax və Şəmşəddin torpaqlarından ayıran mərzlə Eşşəkmeydan mərzinə, oradan da dağlar silsiləsi ilə, çayın sağ tərəfi ilə, onun axarı yönündə, Həmzəçi-mən yolu ilə, Pənbək dağları silsiləsi ilə Şurakel mərzinin küncünədək, bu güncdən də qarlı Alagöz dağının başınadək, buradan da Şurakel mam ilə, dağlar silsiləsi ilə, Mastaras və Artkin arası ilə Arpaçayadək. Bununla belə Talış mülkü müharibə vaxtı əldən-ələ keçdiyinə görə, həmin Xanlığın Zinzeley Ərdəbil tərəfdən olan hüdudları daha artıq dürüstlük üçün, hər iki tərəfdən qarşılıqlı razılıqla seçilmiş Komissarlar (onlar Baş komandanlarının rəhbərliyi ilə indiyədək hər bir tərəfin gerçək hakimiyyəti altında olmuş torpaqların, kəndlərin, dərələri həmçinin çayların, dağların, göllərin, təbii mərzlərin dəqiq və təfsilatlı təsvirini verəcəklər) tərəfindən, bu Müqavilə bağlanıb təsdiq olunduqdan sonra müəyyən ediləcək, onda (Status quo ad prezenten) əsasında Talış xanlığının sərhəd xətti ilə müəyyənləşdiriləcək ki, hər bir tərəf malik olduğu torpaqların sahibi qalsın. Eləcə də, yuxarıda xatırlanmış sərhədlərdə, bu və ya başqa tərəfin xəttindən kənara nə isə çıxarsa, hər iki Ali dövlətin Komissarlarının təhlilindən sonra hər bir tərəf status quo ad prezenten əsasında təminat verəcək.

III maddə — Şah Əlahəzrətləri Əlahəzrət Bütün Rusiya İmperatoruna səmimi dostluq hisslərinin sübutu üçün təntənəli surətdə həm öz adından, həm də Qacar Taxtının Yüksək Vəliəhdləri adından Qarabağ və indi Yelizavetpol adı altında əyalətə çevrilən Gəncə xanlıqları, həmçinin Şəki, Şirvan, Dərbənd, Quba, Bakı və Talış (bu xanlığın Rusiya imperiyası hakimiyyəti altında olan torpaqları) xanlıqlarının, bununla yanaşı Dağıstan, Gürcüstan (Şurakel) əyaləti ilə birlikdə İmeretiya, Quriya, Minqreliya və Abxaziya, eynən də indi bərqərar edilən Qafqaz sərhəd xətti (bu sonuncuya və Xəzər dənizinə aid olan torpaqlar və xalqlarla birlikdə) arasındakı bütün mülk və torpaqların Rusiya İmperatoriuğu mülkiyyətinə mənsub olduğunu qəbul edir.

IV maddə — Əlahəzrət Bütün Rusiya imperatoru Əlahəzrət Qacar şahına öz qarşılıqlı dostluq hisslərini ifadə etmək və İranda — ona qonşu olan bu Dövlətdə, möhkəm özül üzərində mütləqiyyət və hökmran hakimiyyət görmək arzusunu səmimi-qəlbdən təsdiq etmək üçün, bununla, öz adından və öz Vəliəhdləri adından Qacarn Şahı tərəfindən İran Dövlətinin Varisi təyin ediləcək Vəliəhdə lazım gəldikdə kömək göstərməyi vəd edir ki, heç bir xarici düşmən İran Dövlətinin işinə qarışa bilməsin və Yüksək Rusiya Sarayının köməyi ilə İran Sarayı möhkəmlənsin. Bununla belə İran Dövləti işləri üzrə Şah oğulları arasında münaqişələr baş verərsə, Rusiya İmperatorluğu hakimiyyətdə olan Şah xahiş etməyincə bunlara qarışmayacaq.

V maddə — Rus ticarət gəmilərinə əvvəlki qayda üzrə Xəzər sahilləri yaxınlığında üzmək və onlara yan almaq hüququ verilir, həm də gəmi qəzası zamanı iranlılar tərəfindən dostluq köməyi edilməlidir. İran ticarət gəmilərinə də həmin bu hüquq, əvvəlki qayda üzrə Xəzər dənizində üzmək və Rusiya sahillərinə yan almaq ixtiyarı verilir, burada da gəmi qəzası zamanı qarşılıqlı surətdə iranlılara hər cür yardım göstərilməlidir. Hərbi gəmilərə gəldikdə isə, müharibədən öncə, habelə sülh vaxtı və hər zaman Xəzər dənizində Rusiya hərb bayrağı təkcə dalğalanmışdır. Həmin ehtiram daxilində keçmiş ixtiyar indi də yalnız Rusiya Dövlətinə verilir ki, Xəzər dənizində ondan başqa heç bir Dövlətin hərbi bayrağı dolaşa bilməz.

VI maddə — Hər iki tərəfdən döyüşdə əsir alınanları, Xristian dininə və sair dinlərə mənsub ələ keçirilən sakinləri Müqavilə bağlanıb imzalandıqdan sonra, üç ay ərzində, hər bir tərəfdən Qarakilsə yədək (burada sərhəd rəisləri əsirləri qəbul etmək üçün öz aralarında qarşılıqlı əlaqə yaradırlar) azuqə və yol xərcləri ilə təmin edilərək, buraxılsınlar. Özbaşına, yaxud qanunu pozaraq qaçanlardan hər birinə, milliyyətindən asılı olmayaraq, öz könüllü istəyinə görə öz Vətəninə qayıtmaq azadlığı verilir, qayıtmaq istəməyənlər isə məcbur edilməsin. Bununla yanaşı hər iki tərəfdən qaçanlara amnistiya, yaxud bağışlanma verilir.

VII maddə — Bütün yuxarıda deyilənlərə əlavə olaraq, Əlahəzrət Bütün Rusiya imperatoru və Əlahəzrət İran Şahı buyururlar ki, lazım olduqda Əlahəzrətlərin iqamətgahlarına göndərilən, Onların Yüksək Saraylarının qarşılıqlı Nazirləri və ya Elçiləri rütbələrinə və onlara tapşırılmış işlərin dəyərinə uyğun qəbul edilsinlər: şəhərlərdə ticarətə himayəçilik üçün qoyulmuş Müvəkkillərin və ya Konsulların on nəfərdən artıq məiyyəti olmasın, onlar vəkil edilmiş məmurlar kimi vəzifələrinə layiq hörmət və şərafətə malik olmalıdırlar, bir də Əmmamə üzrə onları bundan sonra nəinki incitmək olmaz, hətta inciklik olarsa, təqdim edildikdən sonra, hər iki tərəfin təbəqələrini ədalətlə mühakimə etmək, incidilmişləri mürvətlə razı salmaq gərəkdir.

VIII maddə — Əlahəzrətlərin, öz hökumətlərindən, yaxud hökumətləri tərəfindən təyin edilən sərhəd rəislərindən alınan, onların həqiqətən tacirlər, Rusiya və ya İran təbəqələri olduğunu təsdiq edən yazılı sənədlərə malik təbəqələri arasındakı ticarət əlaqələrinə gəldikdə, saziş bağlayan hər iki yüksək dövlətə quru yolla və dənizlə sərbəst gəlməyə, orada nə qədər istəyirsə yaşamağa, tacirlər göndərməyə, həmçinin heç cür gecikdirilmədən oradan çıxıb getməyə, Rusiya İmperatorluğuna mənsub olan yerlərdən İran Dövlətinə gətirilən və qarşılıqlı olaraq, İrandan ora aparılan malların satılmasına və başqa mallarla dəyişdirilməsinə icazə veriləcək, hər iki Yüksək Dövlətin tacirləri arasında baş verə biləcək mübahisələrə, onların vəzifələri və sair ilə bağlı şikayətlərinə adi qayda üzrə baxılması Konsula, yaxud Müvəkkilə, onlar olmadıqda isə yerli Rəisə tapşırılır. Onlar xahişlərə tam ədalətlə baxmalı, özləri haqq təminatı verməli, yaxud bunu başqa lazımi şəxslərin vasitəsilə tələb etməli və onların incidilməsinə və sıxışdırılmasına qətiyyən yol verməməlidirlər. Rusiya təbəqəliyindən olan İrana gələn tacirlər, istəsələr, oradan öz malları ilə birlikdə İranla dostluq edən başqa dövlətlərə də sərbəst gedəcəklər; bundan ötrü İran hökuməti bu tacirlərin sərbəst keçməsi üçün onları pasportlarla təmin edəcəkdir; buna ticarət işləri ilə bağlı Rusiyadan, Rusiya ilə dostluq edən başqa dövlətlərə getmək istəyən İran tacirləri üçün də qarşılıqlı surətdə riayət ediləcəkdir. Rusiya təbəqələrindən İrana gələn kimlərinsə ölümü baş verərsə, onların müxəlləfatları, həmçinin başqa daşınan əmlakı və mülkləri, dost Dövlətin təbəqələrinə məxsus olduğu üçün saxlanılmadan və gizlicə mənimsənilmədən, Rusiya İmperiyasından və bütün mədəni Dövlətlərdə icra edildiyi kimi, kimin hansı Dövlətə mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, qanuni əsasda, qəbzlə ilk növbədə onların yoldaşlarına, yaxud qohumlarına verilməli, həmin qohumlara öz arzuları ilə və öz xeyirləri üçün bu əmlakları istədikləri adamlara satmağa icazə verilməlidir. [5]

IX maddə — Rus tacirlərindən İran şəhərlərinə və ya limanlarına gətirdikləri mallar üçün yüzə beş faizdən çox gömrük alınmasın və həmin tacirlər bu mallar ilə hara gedirlərsə getsinlər, onlardan ikinci dəfə gömrük tələb olunmasın, oradan apardıqları İran mallarına görə də eyni gömrük alınsın, bundan başqa heç bir bəhanə və uydurma ilə heç bir rüsum, vergi, gömrük tələb edilməsin. İran təbəqələrindən Rusiya şəhərlərinə və limanlarına gətirdikləri və buradan ixrac etdikləri mallara görə və qarşılıqlı surətdə eyni gömrüklər, eyni əsasda bir dəfə alınsın.

X maddə — Malları Müqavilə bağlamış hər iki Dövlətin sahillərinə və ya limanlarına, yaxud da quru yolla sərhəd şəhərlərinə gətirdikdən sonra, qarşılıqlı surətdə, tacirlərə nəzarət altında olduqları gömrük hakimlərindən və ya iltizamçılardan icazə almadan öz mallarım satmaq, başqa malları satın, yaxud dəyişmə yolu ilə almaq azadlığı verilir ki, ticarət maneəsiz dövriyyədə olsun, həmçinin satıcıdan və ya alıcıdan dövlət xəzinəsi üçün müntəzəm olaraq və könüllülük şərtilə qanuni rüsumlar yığılsın.

XI maddə — Bu müqavilə imzalandıqdan sonra hər iki Yüksək Dövlətin müvəkkilləri qarşılıqlı surətdə və təxirə salınmadan bütün yerlərə onun haqqında lazımi xəbər və hər yerdə hərbi əməliyyatların dərhal dayandırılması barəsində əmrlər göndərsinlər. İki bərabərhüquqlu nüsxədə (fars dilinə tərcüməsi ilə birlikdə) yazılmış və saziş bağlayan Yüksək tərəflərin yuxarıda göstərilən Müvəkkilləri tərəfindən imzalanaraq, onların möhürləri təsdiq edilmiş və qarşılıqlı surətdə dəyişdirilmiş bu əbədi sülh Müqaviləsi Əlahəzrət Bütün Rusiya İmperatoru və Əlahəzrət İran Şahı tərəfindən bərqərar ediləcək və Əlahəzrətlərin öz əlləri ilə imzalanmış təntənəli Ratifikasiyalarla təsdiq olunacaqdır. Bu Müqavilənin həmin təsdiq olunmuş nüsxələri bu Yüksək Saraylardan, qarşılıqlı surətdə göndərilməklə, onların yuxarıda adları çəkilən Müvəkkillərinə üç ay müddətindən sonra çatdırılacaq. Müqavilənin səkkiz yüz on üçüncü il oktyabr ayının on ikinci günü, İran sayması ilə min yüz iyirmi səkkizinci il Şəvval ayının İyirmi doqquzuncu günü Qarabağ mülkündə Zeyvə çayı yaxınlığındakı Gülüstan kəndində Rus ordugahında bağlandı. [5]

İstinadlar

  1. Gülüstan və Türkmənçay müqavilələri
  2. ↑ Azərbaycanın bölüşdürülməsi
  3. ↑Fisher və b. 1991. səh. 329-330
  4. Gülüstan müqaviləsinni mətni (rusca)
  5. 1234 . 2017-06-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib . İstifadə tarixi: 2018-09-26 .
  6. ↑ Gülüstan müqaviləsi 200: Respublikanın başlanğıcı?
  7. ↑ Azərbaycan tarixi 7 cilddə, III cild. Bakı. 1999.
  8. ↑ . 2018-09-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib . İstifadə tarixi: 2018-09-26 .
  9. ↑ Rus-İran müharibəsi

Xarici keçidlər

  • Gülüstan müqaviləsinin rusca tam mətni

Həmçinin bax

Noyabr 04, 2021
Ən son məqalələr

Avarayr çölü

Avarlar (dəqiqləşdirmə)

Avarua

Avatar

Avatar: Aanq haqqında əfsanə — Tüstü və kölgə

Avatar: Aanq haqqında əfsanə — Vəd

Avatar: Aanq haqqında əfsanə — Şimal və cənub

Avatar: Korra haqqında əfsanə — Torf müharibələri

Avatar: Korra haqqında əfsanə (Kitab 1)

Avatar: Korra haqqında əfsanə (Kitab 2)

Ən çox oxunan

İ

İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Tibb Akademiyası

İ.İ.Meçnikov adına Odessa Milli Universiteti

İt savaşı

İtaka boğazı

gülüstan, müqaviləsi, adın, digər, istifadə, formaları, üçün, gülüstan, gülüstan, sülh, müqaviləsi, Гюлистанский, договор, 1813, ilin, oktyabr, tarixində, rusiya, imperiyası, ilə, qacar, dövləti, arasında, imzalanan, müqavilə, 1804, ildən, 1813, ilə, qədər, da. Bu adin diger istifade formalari ucun bax Gulustan Gulustan sulh muqavilesi rus Gyulistanskij dogovor 1813 cu ilin 12 oktyabr tarixinde Rusiya Imperiyasi ile Qacar dovleti arasinda imzalanan muqavile 1804 cu ilden 1813 cu ile qeder davam eden Birinci Rusiya Iran muharibesini bitiren bu muqavilenin imzalanmasi 1 yanvar 1813 cu ilde general Kotlyarevskinin Lenkerani tutmasi ile daha da suretlendi 1 2 Gulustan muqavilesiGulustan muqavilesiCenubi Qafqaz 1809 1817 ci illerde burada Gulustan muqavilesinden evvel formalasan ve Gulustan muqavilesinde tesdiqlenen Rusiya Iran serhedleri tam deqiqliyi ile gosterilir Muqavilenin tipi Sulh muqavilesiImzalanma tarixi 1813 cu ilin 12 oktyabrImzalanma yeri Gulustan kendi Qarabag AzerbaycanQuvveye minmesi sertleri Azerbaycan xanliqlarindan Irevan ve Naxcivani cixmaq sertile yerde qalan butun xanliqlar Talis Sirvan Quba Baki Gence Qarabag Seki Rusiyaya verilir Terefler Rusiya Imperiyasi Qacar IranGulustan muqavilesi VikimenbedeMuqavile Dagistanin Gurcustanin bu gunki Azerbaycan Respublikasinin ekser hissesinin ve hal hazirki Ermenistan Respublikasinin simal torpaqlarinin Rusiya imperiyasina kecmesini resmilesdirirdi 3 Muqavilenin metni Boyuk Britaniyanin Qacar imperiyasindaki numayendesi olan ve hakimiyyete boyuk tesir gucune malik olan Ser Qor Ousli terefinden hazirlandi Muqavileni Rusiya terefinden Nikolay Rtisev Qacarlar terefinden Mirze Ebulhesen xan Elci imzaladi 4 Bu muqavilenin neticesi olaraq Cenubi Qafqazin ekser hissesi Rusiya imperiyasinin hakimiyyeti altina kecdi Ikinci Rusiya Iran muharibesinden sonra Rusiya Cenubi Qafqazi butunlukle tutdu ve bunu Turkmencay muqavilesinde Qacar dovleti terefinden tesdiq edilmesine nail oldu 5 Gulustan muqavilesi ve ondan sonra imzalanan Turkmencay muqavilesi neticesinde azerbaycanlilar iki yere parcalandi 6 Mundericat 1 Arxa plan 2 Muqavilenin imzalanmasi 3 Muqavilenin maddeleri 4 Istinadlar 5 Xarici kecidler 6 Hemcinin baxArxa plan RedakteRusiya imperiyasinin Qafqazda isgalci fealiyyeti Qacarlari ciddi sekilde narahat edirdi Bunun qarsisini almaq ucun Feteli sahin veliehdi Abbas Mirze Rusiyaya qarsi 1805 ci ilin yazinda herbi emeliyyatlara basladi 1813 cu ile qeder davam eden doyusler sonunda Qacarlar agir formada meglub edildiler Artiq herbi emeliyyatlarin Cenubi Azerbaycan erazisine kecme tehlukesi yarandi Bunun qarsisini almaq ucun Abbas Mirze sulh danisiqlarina baslamaga icaze verdi 1808 ci ilde Harford Cons basda olmaqla Ingiltere elciliyi Tehrana geldi oz hokumeti adindan Feteli saha boyuk bir brilyant bagisladi Bundan sonra 1809 cu ilin fevralinda fransa elcisi Qardan xan Tehrani terk etmeli oldu Bir ay sonra Ingiltere ile Qacarlar arasinda yeni muqavile baglandi Iran Ingiltereye qarsi olan butun dovletlerle basda Fransa ve Rusiya olmaqla elaqeleri kesmeyi Ingiltere ise saha ilde 120 min funt sterlinq 200 min tumen yardim etmeyi Rusiya ile muharibe ucun silah ve herbi komekciler vermeyi ohdesine goturdu 1809 cu ilde Rusiya ve Qacarlar arasinda yeni toqqusmalar bas verdi Avqustun ortalarinda Abbas Mirze Arazi kecerek Gence xanligindaki Agbulaga yaxinlasdi O Genceni ala bilmeyib Irevana cekildi 1809 cu ilin sentyabrinda Qacar qosunu Lenkerana soxulub onu dagitdi amma Qars pasaligi vasitesile Gurcustana hucum istenilen neticeni vermedi 1810 cu ilin aprelinde yeniden sulh haqqinda Esgeranda danisiqlar baslandi Burada Talis xanligi ustunde cox keskin diplomatik mubarize getdi Ruslar bir zaman Krim ucun isletdikleri usula el ataraq bu xanligin Rusiyadan da Qacarlardan da asili olmayan bir torpaq oldugunu teklif etdiler General Tormasov oz hokumetine bildirdi ki Ingiltere de Osmanli da barisiq olmasini istemirler belece Esgeran danisiqlari da pozuldu 7 Boyuk Britaniya hokumeti quvveden dusmus Qacarlar ile Rusiya arasinda barisiga yol vermemeye calisirdi 1810 cu ilde general Malkolm yeniden Irana gelib coxlu top ve tufeng getirdi 1811 ci ilde Ouzli Harford Consun yerine Tehrana boyuk elci gonderdi O 1809 cu il muqavilesi uzre nezerde tutulan pul yardiminin yeni ucillik meblegini 360 min funt sterlinq ve ya 600 min tumen Feteli saha yetirdi Tezlikle Ingiltereden Qacarlara 12 top 12 min mermi 12 min tufeng 12 min esgerin geyimi ucun mahud gonderildi 1810 1811 ci illerde Osmanli ile muharibede Rusiyanin bezi ugurlari sulh baglanmasini tezlesdirdi 1812 ci il mayin 16 da Buxarest sulhu imzalandi Osmanlinin Qafqaz serhedleri deyismez qaldi Bununla Osmanli Cenubi Qafqaz torpaqlarinin coxunun Rusiyaya qatilmasini tanimali olurdu 1812 ci ilin baslangicinda 20 minlik Abbas Mirze ordusu yeniden Qarabaga girib Sahbulagi tutdu General Kotlyarevski bu ordunu vurub buradan cixardi Hemin ilin yayinda Fransanin boyuk bir ordu ile Rusiyaya soxulmasi Qacarlarda ruh yuksekliyi ve sevincle qarsilandi Artiq iyul ayinda Qacarlarin atli qosunlari Genceye sonra ise Sekiye basqin etdi Avqust ayinda 10 minlik Qacar ordusu Talis xanligina soxuldu Ancaq burada da yerini berkide bilmedi Agoglandan rus qosunu ile gelen Kotlyarevski oktyabrin 18 de Aslanduz doyusunde Abbas Mirzeye sarsidici zerbe endirdi Rus ordusu ile Talis xanligina yoneldi 1813 cu ii yanvarin 1 de Lenkeran qalasi tutuldu Rusiyanin yeni Bas komandani Rtissev tesebbusu butunlukle oz eline aldi Rusiyanin 1812 ci il Fransa ile muharibede ugur qazanmasi Qacarlarin butun umidlerine son qoydu 8 Muqavilenin imzalanmasi RedakteRusiya Iran muharibesi zamani Iranin meglub olmasi o dovrdeki beynelxalq munasibetlerin koklu sekilde deyismesi Rusiya ile Iran arasinda sulh danisiqlarinin baslanmasina sebeb oldu Yaranmis veziyyetden meharetle istifade eden Ingiltere Rusiya Iran danisiqlarinda vasiteci olmagi bacardi 1813 cu il oktyabr ayinin 12 de Qarabagda her iki dovletin selahiyyetli numayendeleri arasinda on bir maddeden ibaret olan Gulustan sulh muqavilesi imzalandi 9 Muqavilenin maddeleri RedakteMuqeddime Qadir Allahin adi ile Imperator elahezretleri butun Rusiyanin en sohretli ve ezemetli boyuk hokmdari ve imperatoru ve Iran Dovletinin sahibi hokmdari Elahezret Padsahin oz tebeqelerine yuksek hokmdar mehebbetine gore onlarin ureklerine zidd olan muharibenin felaketlerine son qoymagi ve qedimden Butun Rusiya Imperatorlugu ve Qacar Dovleti arasinda movcud olmus sebatli sulh ve xeyirxah qonsu dostlugunu mohkem esas uzerinde berpa etmeyi semimi qelbden qarsiliqli suretde arzulayaraq bu edaletli ve nicatverici is ucun asagidakilari ve selahiyyetli Muvekkilleri teyin etmeyi faydali bilmisler Elahezret Butun Rusiya Imperatoru oz General leytenanti Gurcustandaki ve Qafqaz xettindeki qosunlarin Bas komandani Hesterxan ve Qafqaz quberniyalarinda Gurcustanda Mulki hisse hemcinin bu olkenin butun serhed isleri uzre Bas Mudiri zati alileri Nikolay Rtissevi Elahezret Iran sahi ise ozunun Osmanli ve Ingiltere Saraylarinda fovqelade elcisi olmus Iran Reisleri arasinda secilmis Memuru Ali Qacar Sarayinin Gizli Isler Musaviri Vezir nesline mensub olan Qacar Sarayinda ikinci dereceli Xan Yuksek rutbeli ve Coxhormetli Mirze Hesen Xani bu sebebden de Biz yuxarida adlari cekilmis selahiyyetli Muvekkiller Qarabag mulkunde Zeyve cayi yaxinligindaki Gulustan kendinde toplasaraq vekaletnamelerimizi bir birimize teqdim etdikden sonra her birimiz oz terefinden bizim Boyuk hokmdarlarimiz adindan berqerar edeceyimiz sulh ve dostluga aid olan her bir seyi nezerden kecirib bize verilmis hakimiyyet ve Ali selahiyyetlere gore asagidaki maddeleri qerara aldiq ve ebediyyet ucun tesdiq etdik 5 I madde Indiyedek Rusiya imperiyasi ve Qacar dovleti arasinda movcud olmus dusmencilik ve naraziliga bu Muqavile ile bu gunden ve gelecekde son qoyulur ve qoy imperator elahezretleri Butun Rusiya hokmdari ile Elahezret Iran sahi onlarin veliehdleri Taxtlarinin Varisleri ve qarsiliqli olaraq onlari Yuksek Dovletleri arasinda ebedi sulh dostluq ve xeyirxah andlasma olsun II madde Bir halda ki her iki Yuksek Dovlet arasinda ilkin elaqeler vasitesile status quo ad prezenten yeni her bir terefin hazirda tam malik oldugu torpaqlara xanliqlara mulklere sahib qalmasi ozulunde sulhun berqerar edilmesi artiq qarsiliqli suretde razilasdirildi onda bu gunden ve gelecekden Butun Rusiya Imperiyasi ve Iran dovleti arasinda serhed asagidaki xett olsun Adinabazar adlanan yerden baslayaraq duz xetle Mugan duzunden Araz cayinda Yeddibulaq kecidinedek oradan uzu yuxari Kepenek cayinin Arazla qovusdugu yere sonra da Kepenek cayinin sag terefi ile Mehri daglari silsilesine ve oradan da xetti Qarabag ve Naxcivan xanliqlarinin merzleri ile davam etdirerek Alagoz daglari silsilesile Qarabag Naxcivan Irevan xanliqlarinin ve Yelizavetpol dairesinin kecmis Gence xanliginin bir hissesinin merzleri birlesen Dereleyez merzinedek buradan Irevan xanligini Yelizavetpol dairesinden hemcinin Qazax ve Semseddin torpaqlarindan ayiran merzle Essekmeydan merzine oradan da daglar silsilesi ile cayin sag terefi ile onun axari yonunde Hemzeci men yolu ile Penbek daglari silsilesi ile Surakel merzinin kuncunedek bu guncden de qarli Alagoz daginin basinadek buradan da Surakel mam ile daglar silsilesi ile Mastaras ve Artkin arasi ile Arpacayadek Bununla bele Talis mulku muharibe vaxti elden ele kecdiyine gore hemin Xanligin Zinzeley Erdebil terefden olan hududlari daha artiq durustluk ucun her iki terefden qarsiliqli raziliqla secilmis Komissarlar onlar Bas komandanlarinin rehberliyi ile indiyedek her bir terefin gercek hakimiyyeti altinda olmus torpaqlarin kendlerin dereleri hemcinin caylarin daglarin gollerin tebii merzlerin deqiq ve tefsilatli tesvirini verecekler terefinden bu Muqavile baglanib tesdiq olunduqdan sonra mueyyen edilecek onda Status quo ad prezenten esasinda Talis xanliginin serhed xetti ile mueyyenlesdirilecek ki her bir teref malik oldugu torpaqlarin sahibi qalsin Elece de yuxarida xatirlanmis serhedlerde bu ve ya basqa terefin xettinden kenara ne ise cixarsa her iki Ali dovletin Komissarlarinin tehlilinden sonra her bir teref status quo ad prezenten esasinda teminat verecek III madde Sah Elahezretleri Elahezret Butun Rusiya Imperatoruna semimi dostluq hisslerinin subutu ucun tenteneli suretde hem oz adindan hem de Qacar Taxtinin Yuksek Veliehdleri adindan Qarabag ve indi Yelizavetpol adi altinda eyalete cevrilen Gence xanliqlari hemcinin Seki Sirvan Derbend Quba Baki ve Talis bu xanligin Rusiya imperiyasi hakimiyyeti altinda olan torpaqlari xanliqlarinin bununla yanasi Dagistan Gurcustan Surakel eyaleti ile birlikde Imeretiya Quriya Minqreliya ve Abxaziya eynen de indi berqerar edilen Qafqaz serhed xetti bu sonuncuya ve Xezer denizine aid olan torpaqlar ve xalqlarla birlikde arasindaki butun mulk ve torpaqlarin Rusiya Imperatoriugu mulkiyyetine mensub oldugunu qebul edir IV madde Elahezret Butun Rusiya imperatoru Elahezret Qacar sahina oz qarsiliqli dostluq hisslerini ifade etmek ve Iranda ona qonsu olan bu Dovletde mohkem ozul uzerinde mutleqiyyet ve hokmran hakimiyyet gormek arzusunu semimi qelbden tesdiq etmek ucun bununla oz adindan ve oz Veliehdleri adindan Qacarn Sahi terefinden Iran Dovletinin Varisi teyin edilecek Veliehde lazim geldikde komek gostermeyi ved edir ki hec bir xarici dusmen Iran Dovletinin isine qarisa bilmesin ve Yuksek Rusiya Sarayinin komeyi ile Iran Sarayi mohkemlensin Bununla bele Iran Dovleti isleri uzre Sah ogullari arasinda munaqiseler bas vererse Rusiya Imperatorlugu hakimiyyetde olan Sah xahis etmeyince bunlara qarismayacaq V madde Rus ticaret gemilerine evvelki qayda uzre Xezer sahilleri yaxinliginda uzmek ve onlara yan almaq huququ verilir hem de gemi qezasi zamani iranlilar terefinden dostluq komeyi edilmelidir Iran ticaret gemilerine de hemin bu huquq evvelki qayda uzre Xezer denizinde uzmek ve Rusiya sahillerine yan almaq ixtiyari verilir burada da gemi qezasi zamani qarsiliqli suretde iranlilara her cur yardim gosterilmelidir Herbi gemilere geldikde ise muharibeden once habele sulh vaxti ve her zaman Xezer denizinde Rusiya herb bayragi tekce dalgalanmisdir Hemin ehtiram daxilinde kecmis ixtiyar indi de yalniz Rusiya Dovletine verilir ki Xezer denizinde ondan basqa hec bir Dovletin herbi bayragi dolasa bilmez VI madde Her iki terefden doyusde esir alinanlari Xristian dinine ve sair dinlere mensub ele kecirilen sakinleri Muqavile baglanib imzalandiqdan sonra uc ay erzinde her bir terefden Qarakilse yedek burada serhed reisleri esirleri qebul etmek ucun oz aralarinda qarsiliqli elaqe yaradirlar azuqe ve yol xercleri ile temin edilerek buraxilsinlar Ozbasina yaxud qanunu pozaraq qacanlardan her birine milliyyetinden asili olmayaraq oz konullu isteyine gore oz Vetenine qayitmaq azadligi verilir qayitmaq istemeyenler ise mecbur edilmesin Bununla yanasi her iki terefden qacanlara amnistiya yaxud bagislanma verilir VII madde Butun yuxarida deyilenlere elave olaraq Elahezret Butun Rusiya imperatoru ve Elahezret Iran Sahi buyururlar ki lazim olduqda Elahezretlerin iqametgahlarina gonderilen Onlarin Yuksek Saraylarinin qarsiliqli Nazirleri ve ya Elcileri rutbelerine ve onlara tapsirilmis islerin deyerine uygun qebul edilsinler seherlerde ticarete himayecilik ucun qoyulmus Muvekkillerin ve ya Konsullarin on neferden artiq meiyyeti olmasin onlar vekil edilmis memurlar kimi vezifelerine layiq hormet ve serafete malik olmalidirlar bir de Emmame uzre onlari bundan sonra neinki incitmek olmaz hetta inciklik olarsa teqdim edildikden sonra her iki terefin tebeqelerini edaletle muhakime etmek incidilmisleri murvetle razi salmaq gerekdir VIII madde Elahezretlerin oz hokumetlerinden yaxud hokumetleri terefinden teyin edilen serhed reislerinden alinan onlarin heqiqeten tacirler Rusiya ve ya Iran tebeqeleri oldugunu tesdiq eden yazili senedlere malik tebeqeleri arasindaki ticaret elaqelerine geldikde sazis baglayan her iki yuksek dovlete quru yolla ve denizle serbest gelmeye orada ne qeder isteyirse yasamaga tacirler gondermeye hemcinin hec cur gecikdirilmeden oradan cixib getmeye Rusiya Imperatorluguna mensub olan yerlerden Iran Dovletine getirilen ve qarsiliqli olaraq Irandan ora aparilan mallarin satilmasina ve basqa mallarla deyisdirilmesine icaze verilecek her iki Yuksek Dovletin tacirleri arasinda bas vere bilecek mubahiselere onlarin vezifeleri ve sair ile bagli sikayetlerine adi qayda uzre baxilmasi Konsula yaxud Muvekkile onlar olmadiqda ise yerli Reise tapsirilir Onlar xahislere tam edaletle baxmali ozleri haqq teminati vermeli yaxud bunu basqa lazimi sexslerin vasitesile teleb etmeli ve onlarin incidilmesine ve sixisdirilmasina qetiyyen yol vermemelidirler Rusiya tebeqeliyinden olan Irana gelen tacirler isteseler oradan oz mallari ile birlikde Iranla dostluq eden basqa dovletlere de serbest gedecekler bundan otru Iran hokumeti bu tacirlerin serbest kecmesi ucun onlari pasportlarla temin edecekdir buna ticaret isleri ile bagli Rusiyadan Rusiya ile dostluq eden basqa dovletlere getmek isteyen Iran tacirleri ucun de qarsiliqli suretde riayet edilecekdir Rusiya tebeqelerinden Irana gelen kimlerinse olumu bas vererse onlarin muxellefatlari hemcinin basqa dasinan emlaki ve mulkleri dost Dovletin tebeqelerine mexsus oldugu ucun saxlanilmadan ve gizlice menimsenilmeden Rusiya Imperiyasindan ve butun medeni Dovletlerde icra edildiyi kimi kimin hansi Dovlete mensubiyyetinden asili olmayaraq qanuni esasda qebzle ilk novbede onlarin yoldaslarina yaxud qohumlarina verilmeli hemin qohumlara oz arzulari ile ve oz xeyirleri ucun bu emlaklari istedikleri adamlara satmaga icaze verilmelidir 5 IX madde Rus tacirlerinden Iran seherlerine ve ya limanlarina getirdikleri mallar ucun yuze bes faizden cox gomruk alinmasin ve hemin tacirler bu mallar ile hara gedirlerse getsinler onlardan ikinci defe gomruk teleb olunmasin oradan apardiqlari Iran mallarina gore de eyni gomruk alinsin bundan basqa hec bir behane ve uydurma ile hec bir rusum vergi gomruk teleb edilmesin Iran tebeqelerinden Rusiya seherlerine ve limanlarina getirdikleri ve buradan ixrac etdikleri mallara gore ve qarsiliqli suretde eyni gomrukler eyni esasda bir defe alinsin X madde Mallari Muqavile baglamis her iki Dovletin sahillerine ve ya limanlarina yaxud da quru yolla serhed seherlerine getirdikden sonra qarsiliqli suretde tacirlere nezaret altinda olduqlari gomruk hakimlerinden ve ya iltizamcilardan icaze almadan oz mallarim satmaq basqa mallari satin yaxud deyisme yolu ile almaq azadligi verilir ki ticaret maneesiz dovriyyede olsun hemcinin saticidan ve ya alicidan dovlet xezinesi ucun muntezem olaraq ve konulluluk sertile qanuni rusumlar yigilsin XI madde Bu muqavile imzalandiqdan sonra her iki Yuksek Dovletin muvekkilleri qarsiliqli suretde ve texire salinmadan butun yerlere onun haqqinda lazimi xeber ve her yerde herbi emeliyyatlarin derhal dayandirilmasi baresinde emrler gondersinler Iki beraberhuquqlu nusxede fars diline tercumesi ile birlikde yazilmis ve sazis baglayan Yuksek tereflerin yuxarida gosterilen Muvekkilleri terefinden imzalanaraq onlarin mohurleri tesdiq edilmis ve qarsiliqli suretde deyisdirilmis bu ebedi sulh Muqavilesi Elahezret Butun Rusiya Imperatoru ve Elahezret Iran Sahi terefinden berqerar edilecek ve Elahezretlerin oz elleri ile imzalanmis tenteneli Ratifikasiyalarla tesdiq olunacaqdir Bu Muqavilenin hemin tesdiq olunmus nusxeleri bu Yuksek Saraylardan qarsiliqli suretde gonderilmekle onlarin yuxarida adlari cekilen Muvekkillerine uc ay muddetinden sonra catdirilacaq Muqavilenin sekkiz yuz on ucuncu il oktyabr ayinin on ikinci gunu Iran saymasi ile min yuz iyirmi sekkizinci il Sevval ayinin Iyirmi doqquzuncu gunu Qarabag mulkunde Zeyve cayi yaxinligindaki Gulustan kendinde Rus ordugahinda baglandi 5 Istinadlar Redakte Gulustan ve Turkmencay muqavileleri Azerbaycanin bolusdurulmesi Fisher ve b 1991 seh 329 330 Gulustan muqavilesinni metni rusca 1 2 3 4 Gulustan muqavilesi 2017 06 27 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2018 09 26 Gulustan muqavilesi 200 Respublikanin baslangici Azerbaycan tarixi 7 cildde III cild Baki 1999 Birinci Rusiya Iran muharibesi 2018 09 26 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2018 09 26 Rus Iran muharibesiXarici kecidler RedakteGulustan muqavilesinin rusca tam metniHemcinin bax RedakteTurkmencay muqavilesi Vikikitabda Gulustan muqavilesi movzusuna dair metn var Vikimenbede Gulustan muqavilesi ile elaqeli melumatlar var Vikianbarda Gulustan muqavilesi ile elaqeli mediafayllar var Menbe https az wikipedia org w index php title Gulustan muqavilesi amp oldid 6171936, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

en yaxsi meqale sayti, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.