Elanda ictimai nəqliyyatı necə göstərə bilərəm

Qatar nəqliyyatı sürətlə inkişaf edir. İşə gediş -gəliş üçün dəmiryol stansiyalarında sıralanan insanlıq dənizi bunu açıq şəkildə göstərir. Əksər hökumətlər qatarların sayını artıraraq və ən işlək marşrutlarda mövcud olanları təkmilləşdirərək bu nəqliyyat növünün inkişafını sürətləndirirlər. Bu hökumətlər səylərini artırırlar, çünki qatarlar tıxacların azalmasına və daha çox avtomobilin yollardan kənarda qalmasına böyük töhfə verir.

Elanda ictimai nəqliyyatı necə göstərə bilərəm?

Bakıda sərnişinlər ictimai nəqliyyatın fəaliyyətindən narazıdır, BBC Azərbaycancanın keçirdiyi sorğu aşkar edib.

Bu vaxta qədər beynəlxalq təşkilatlar Bakıda ictimai nəqliyyatın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması ilə bağlı bir neçə layihəni həyata keçirmək üçün Azərbaycan hökuməti ilə əməkdaşlıq ediblər. Bunların arasında Asiya İnkişaf Bankının Bakıda davamlı şəhər nəqliyyatının inkişafını nəzərdə tutan 1 milyona yaxın ABŞ dolları məbləğində investisiya proqramı və Dünya Bankının dəstəklədiyi İntellektual Nəqliyyat Sistemləri layihəsi var.
Mütəxəssislər nəqliyyatın effektiv fəaliyyəti üçün vacib olan amillər arasında bu sahədə təklifin artmaqda olan tələblə ayaqlaşa bilməsini, şəhərətrafı torpaqlardan səmərəli istifadəni, ictimai nəqliyyatın müxtəlif qollarının inteqrasiyasını, habelə nəqliyyatı idarə edən qurumların və rəsmilərin bu sahədə aydın baxışının olmasını qeyd edirlər.

1 milyonluq layihə

Dünya Bankının dəstəklədiyi layihə ictimai nəqliyyatın üzləşdiyi bir sıra problemlərin, o cümlədən nəqliyyat infrastrukturunun qeyri-qənaətbəxş olması, mövcud infrastrukturdan qeyri-effektiv istifadə, istifadəçilərin məlumatlandırılması sahəsində mövcud olan problemlərin həllini nəzərdə tutur.
DB-nin mətbuata verdiyi açıqlamasından bəlli olur ki, hələ 2008-cu ildə qurum Bakıda nəqliyyat sisteminin təkmilləşdirilməsi məqsədilə 950 min ABŞ dolları məbləğində vəsait ayırıb. Bu, çoxsahəli layihə olub ümumilikdə şəbəkənin araşdırılması, metro sistemi, şəhərdaxili elektric qatarları, yeni avtobus sistemi, marşrutların tenderə çıxarılması, taksi xidməti, avtobus sürücülərinin təlimi kimi komponentləri əhatə edib. Bu layihə çərçivəsində Dünya Bankı və Azərbaycan hökuməti İsrailin “Rom Transportation Engineering Ltd”, Finlandiyanın WSP şirkəti ilə əməkdaşlıq edib.
Mütəxəssis həmçinin deyir ki, Böyük Bakının Regional İnkişaf planı 2035-ci ilədək 60-dan çox metro stansiyasının tikilməsi nəzərdə tutulub.
Dünya Bankının mütəxəssisi Bakıda şəhər nəqliyyatının idarəçiliyinin bir yox, bir neçə quruma tabe olmasını və bu sahədə ciddi siyasi iradənin olmamasını ciddi problem hesab etdiyini deyib.
O deyib ki, layihənin icra olundyuğu dövrdə nəqliyyatın idarə olunması üzrə vahid bir komissiyanın yaradılması təklifi hökumət tərəfindən müsbət qarşılanmayıb.
Bundan başqa Dünya Bankının nəqliyyat ekspertləri hazırda Bakıda olan Nəqliyyatın İntellektual İdarəetmə (Nİİ) sistemini dünyada bu sahədə ən qabaqcıl texnologiya hesab etsələr də, onu tıxacların və sıxlığın aradan qaldırılması üçün vasitə hesab etmirlər (Əslində hazırda koronavirusun acılarını yaşadığımız dövrlərdə bu tendensiya daha çox baş verir). Məhz bu səbəbdən Bank bu təşəbbüsü maliyyələşdirməkdən imtina edib. Həmçinin Azərbaycan hökuməti bu məsələdə Seul təcrübəsindən istifadə etməyə üstünlük verərək, layihənin icrası üçün bir Koreya şirkətini dəvət edib.
Problemin kökündən həll olunması üçün institusional məsələlərin həlli vacibdir. Dövlətin şəhərdə avtomobillərin sıxlığının azaldılması üçün tədbirlər görməsi də vacib amillərdən sayılır. Bu, xüsusilə də insanları şəxsi avtomobil sahibi olmazdan əvvəl daha çox düşünməyə sövq edən tədbirlər olmalıdır.
Mütəxəssislər bunu “avtomobillərə qarşı qeyri-stimullaşdırma tədbirləri” adlandlırırlar və dövlərin bu tədbirləri həyata keçirmədiyi təqdirdə problemin artacağı barədə xəbərdarlıq edirlər.

Urbanist, Şəhər İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri Fuad Cəfərlinin mətbuata açıqlamasına görə, Azərbaycanda ictimai nəqliyyat həmişə dəbdə olub.
“Baxmayaraq ki, avomobilləşmə göz önündə sürətlənir, hələ də biz dünyada ən aşağı avtomobilləşmə göstrəicisinə malikik”. Onun fikrincə, ictimai nəqliyyat sağlam iqtisadiyyat deməkdir və həmçinin sosial normalar güzgüsüdür.
“Diqqət edin – ölkə büdcəsinin əhəmiyyətli hissəsi yol tikintisinə və genişləndirilməsinə yönəldilir. Bu həm də avtomobilləşmənin dolayı yolla dotasiyaladşrılması deməkdir.”
Apardığımız sorğular göstərib ki, sərnişinlər ictimai nəqliyyatın vəziyyətindən müxtəlif səbəblərə görə şikayətçidir.
İctimai nəqliyyatdakı sıxlıq, dayanacaqlardan düzgün istifadə olunmaması, avtobus sürücülərinin yol hərəkət qaydalarına əməl etməməsi və yollarda təhlükəli vəziyyət yaratması, mövcud antisanitariya halları Bakı şəhərinin sakinlərini narahat edir.
“İctimai nəqliyyatın vəziyyətindən həm razıyıq, həm də narazı. Tıxaca düşüb ilişib qalırıq, işə gecikirik”, – Nazlı Azadova adlı bir sərnişin dedi.
Başqa bir sərnişin isə sorğumuza belə cavab verdi: “… Baxan, maraqlanan yoxdur. Bu tozdan, mikrobdan hamı xəstəlik tutub öləcək. Aidiyyəti qurumlar nə fikirləşir görəsən bu haqda? Maraqlıdır!”
Təəssüf ki, aidiyyəti qurumların nə fikirləşdiyini öyrənə bilmədik, çünki Bakı Nəqliyyat Agentliyininin sözçüləri ilə əlaqə saxlamaq üçün göstərdiyimiz çoxlu cəhdimiz baş tutmadı.
İctimai nəqliyyat sahəsində inkişafın baş verməsi üçün qiymətlərin artırılmasının vacibliyini vurğulayan Fuad Cəfərlinin qənaətincə, ictimai xidmətlərin keyfiyyətinin artırılmasında ən əsas məsələ onun cəlbedici qiymətlərinin olmasıdır, bu isə yaxşı investisiya, keyfiyyətli və təhlükəsiz ictimai nəqliyyat deməkdir: – Hesablamalara görə, nəqliyyat xərcləri hər bir işləyən adamın aylıq büdcəsinin 10-15%-i tutur. Azərbaycanda hər bir avtomobilçi aylıq xərclərinin bundan çox olduğunu söyləyə bilər.

Yeni avtobuslar, yeni dayanacaqlar

Bu mövzuya hazırlaşmazdan qabaq öyrənmişdik ki, Bakıda fəaliyyət göstərən digər bir beynəlxalq maliyyə qurumu isə ictimai nəqliyyatla bağlı problemlərin tarixdə qala biləcəyi bir layihə üzərində işləyir. Bu layihə Zabratdan keçən mövcud dəmir yollarından istifadə etməklə Bakı və Sumqayıtı birləşdirəcək. Layihənin müəllifi olan Asiya Inkişaf Bankının Mərkəzi və Qərbi Asiya şöbəsində şəhər nəqliyyatına cavabdeh mütəxəssis David Morgenstern BBC Azərbaycancaya deyib ki, bu, 54 km-lik yoldur:
“Biz sərnişinlərə modernləşdirilmiş dəmiryol xidmətini təqdim edəcəyik. Qatarların hərəkət tezliyi, sürəti, qatarların, daşımaların keyfiyyəti yaxşılaşdırılacaq. Bu da öz növbəsində iki şəhər arasında hərəkət edən insanları öz avtomobillərindən və marşrut avtobuslarından düşüb bu yeniləşdirilmiş nəqliyyat növündən istifadə etməyə həvəsləndirəcək”.
Cənab Morgenstern onu da vurğulayıb ki, AİB həmçinin hökumətə şəhərin mərkəzindəki quru nəqliyyatının, xüsusən avtobus şəbəkəsinin optimallaşdırılması və yaxşılaşdırılması sahəsində də kömək edir: “Bura yeni avtobuslar, yeni dayanacaqlar, yeni marşrutlar da daxildir. Biz bir sıra radikal dəyişikliklər təklif edirik. Biz avtobus yollarının xüsusi olaraq ayrılmasını təklif edirik ki, bu da şəhər nəqliyyatının vəziyyətini yaxşılaşdırmalıdır”.
Ancaq bütün bunlar hələ ki, intellektual səviyyədə görülən işdir və hələ ki, real layihə şəklinə düşməyib: “Hələliksə biz hökumətə araşdırmalar və tövsiyyələrlə kömək edirik”, – deyə AİB rəsmisi bildirib.
Onun sözlərinə görə, bundan əvvəl hökumət daha çox avtomobillər üçün nəqliyyat infrastrukturunun yaxşılaşdırılması barədə düşünüb: “Amma bizim fəlsəfəmiz insanların və hökumətin diqqətini şəxsi avtomobillərdən yayındırıb motorsuz nəqliyyat növlərinə, piyada yolları şəbəkələrinin yaxşılaşdırılmasına, habelə ictimai nəqliyyata yönəltməkdir”.
Cənab Morgensternin sözlərinə görə, əsas layihələr həm də qadınlar, uşaqlı valideynlər, əlilliyi olan insanlar üçün nəqliyyatın fiziki və maliyyə baxımından əlçatan olmasını da nəzərdə tutur.
Hökumət müasir avtobuslar alsa da, vahid bir nəqliyyat qurumunun olmaması ilə yanaşı, infrastruktrun və yolların tələbata tam cavab verməməsi hələ ki, ictimai nəqliyyat istifadəçilərinin vəziyyətdən tam qane olmasını qeyri-mümkün edir.

“TURAZTV.az”

İctimai Nəqliyyat nədir?

İstixana qazlarının, məsələn, ətraf mühitin çirklənməsi, tənəffüs yolları xəstəlikləri və qlobal istiləşmənin təsirləri yaxşı sənədləşdirilmişdir. Ağacların kəsilməsi, fosil yanacaqların istifadəsi və sənaye və nəqliyyat vasitələrinin emissiyası da daxil olmaqla bu zərərli qazların səviyyəsinin artmasına bir çox faktor kömək edir.

Ardıcıl olaraq nəzərə alınmayan, lakin istixana emissiyalarına daha çox töhfə verən bir faktor şəxsi nəqliyyatdır, dəqiq desək şəxsi avtomobilləri idarə etməkdir. Əhalisi çox olan şəhərlərdə yaşayanlar nəqliyyat vasitələrinin tullantılarının təsirini hiss edirlər. Və ağciyər partlayışlı sürətlə səyahət edən texnologiya ilə birlikdə sürətlə genişlənən orta təbəqə ilə birlikdə avtomobil sahiblərinin artacağı proqnozlaşdırılır. Bu o deməkdir ki, kainat həmişəkindən daha çox çirklənəcək. Bu tendensiyanı geri çevirməyin yeganə yolu ictimai nəqliyyatdan istifadə etməkdir.

İctimai nəqliyyat, daha çox insanın təyin olunmuş marşrutlarla birlikdə səyahət etməsinə imkan verən yerli olaraq təqdim olunan bir səyahət formasıdır. Tipik ictimai nəqliyyat növlərinə avtobuslar, qatarlar və tramvaylar daxildir. Şəhərlər arasında ictimai nəqliyyatda yüksək sürətli qatarlar, hava yolları və vaqonlar üstünlük təşkil edir.

İctimai nəqliyyat xidmətlərinin əksəriyyəti müəyyən edilmiş vaxtlarda işləyir. Bəzi nəqliyyat sistemləri tam gücü ilə işləyir, yəni avtomobil dolana qədər başlamaz. Ancaq dünyanın bir çox şəhəri, zamanın mahiyyəti bir faktor olduğunda, ortaq taksilər verir.

Müxtəlif ictimai nəqliyyat növləri

İctimai Nəqliyyat müxtəlif rejimlərdən ibarətdir, məsələn:

Bəziləri burada müzakirə olunur.

Avtobus

Avtobus nəqliyyatı insanların şəhər daxilində və ya uzaq yerlərə gediş -gəlişini asanlaşdırmağa yönəlmiş ən qədim və ən çox yayılmış nəqliyyat növlərindən biridir. Trafik olmadıqda əlverişli və rahat olma üstünlüyünə malikdir. Uzun müddət əvvəl avtobuslar fərdlər tərəfindən idarə olunurdu, lakin bu günlərdə təmiz və səmərəli avtobus xidmətlərində bir artım var.

Əslində, federal hökumətlərin əksəriyyəti 2020 -ci ilə qədər bütün ictimai nəqliyyat avtobuslarının parlaq olmasını, nağdsız modelləri mənimsəməsini, qənaətcil olmasını və daha az emissiya verməsini istəyir. Avtobus xidmətlərinin də əlillər üçün əlçatan olması tələb olunur.

Qatar

Qatar nəqliyyatı sürətlə inkişaf edir. İşə gediş -gəliş üçün dəmiryol stansiyalarında sıralanan insanlıq dənizi bunu açıq şəkildə göstərir. Əksər hökumətlər qatarların sayını artıraraq və ən işlək marşrutlarda mövcud olanları təkmilləşdirərək bu nəqliyyat növünün inkişafını sürətləndirirlər. Bu hökumətlər səylərini artırırlar, çünki qatarlar tıxacların azalmasına və daha çox avtomobilin yollardan kənarda qalmasına böyük töhfə verir.

Dəmir yolu şəbəkələrinin genişləndirilməsi, əla səyahət məlumatları və qatarlarda internetin quraşdırılması xüsusi hədəflərdir. Bu iddialı layihələr, insanların avtomobillərini evdə buraxmalarını təmin etmək üçün qatar daşımalarını daha cəlbedici etməlidir.

Su haqqında 51 Fantastik Faktlara da baxın

Tramvay

Bir tramvay, yaşadığınız şəhərdən asılı olaraq tramvay, tramvay, trolleybus və ya tramvay kimi bir çox adla gedir. Şəhər küçələrində qurulmuş bir yolda çalışan bir dəmir yolu nəqliyyat vasitəsidir. Ayrılmış bir yol üzərində də qaça bilərlər. Tramvaylar tərəfindən idarə olunan şəbəkələr və ya yollar tramvaylar kimi tanınır.

Tramvaylar əsasən elektriklə idarə olunur və ictimai nəqliyyata tələbatın yüksək olduğu böyük şəhərlərdə tapılır. Bir çox sərnişin daşıma qabiliyyətinə malik olduqları üçün böyük şəhərlər üçün də ən uyğundur. Digər tərəfdən, bir avtobus daha az sərnişin daşımaq üçün hazırlanmışdır.

Yüngül dəmir yolu

Bu, tramvay və qatar arasında yerləşən şəhər ictimai nəqliyyat növüdür. Yüngül dəmir yolu tramvaydan daha yüksək tutumda işləyir və uzun məsafələr qət edir. Bununla birlikdə, qatardan daha yavaş hərəkət edir və qatar və ya tramvaydan daha çox dayanacaq var. Bu səbəbdən qısa məsafəli regional marşrutlar üçün idealdır.

Metro sistemləri

Metro sistemləri digər nəqliyyat növləri ilə müqayisədə ən yüksək performansa, sürətə, tutuma və etibarlılığa malikdir. Nyu York, London, Rotterdam və sair kimi dünyanın böyük şəhərlərində yaygındır. Metro sistemləri yeraltında işləyir, yəni normal yol hərəkəti ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.

Tramvaylar və avtobuslar kimi, şəhər bölgələri və əyalətləri insanların təhlükəsizliyi və yeraltı metro sistemləri üçün tam məsuliyyət daşıyırlar. Nəqliyyatın heç bir problem olmadan davam etməsi üçün metro xətləri də müvafiq orqanlar tərəfindən nəzarət edilir. Yüksək ilkin kapital qoyuluşu tələb edirlər, lakin işə salındıqdan sonra dünyanın böyük şəhərlərində səmərəli fəaliyyət və həyat keyfiyyəti üçün idealdır.

Regional taksi

Bu, ideal olaraq, tələbat əsasında ictimai nəqliyyatdır və qapıdan qapıya nəqliyyat təklif edir. Regional taksilərin faydası, ənənəvi ictimai nəqliyyat növlərinin olmadığı yerlərə səyahət etmələridir. Regional taksilərin qiyməti müntəzəm taksilərlə ictimai nəqliyyat arasında olur.

Bərə

Bir bərə, su gövdəsi üzərindən sərnişinləri, bəzən də nəqliyyat vasitələrini və yükləri daşımaq üçün istifadə olunan ticarət gəmisidir. Feribotlar, bir çox su sahilindəki şəhərlərin və adaların ictimai nəqliyyat sistemlərinin bir hissəsini təşkil edir ki, bu da körpü və ya tuneldən qat -qat aşağı olan bir sərmayə ilə nöqtələr arasında birbaşa keçid imkanı verir. Çox dayanacaqlı bir sərnişin gəmisinə bəzən su avtobusu və ya su taksisi deyilir.

Vanpool

Bu tranzit sistemi, bir qrup insana avtomobili bənzər bir şəkildə, ancaq yanacaq və nəqliyyat vasitələrinin istismar xərclərində eyni vaxtda qənaət etməklə daha geniş miqyasda gəzintini paylaşmağa imkan verir. Əsas konsepsiya, insanların evdən və ya bir və ya daha çox ümumi görüş yerindən səyahətini paylaşmaları və ortaq bir təyinat və ya iş mərkəzinə birlikdə səyahət etmələridir.

Vanpoolların əksər tranzit avtomobillərə nisbətən daha az əməliyyat və sərmayə dəyəri var, lakin nisbətən aşağı tutumlu olduqları üçün vanpools tez -tez subsidiya tələb edir.

İctimai Nəqliyyatın Faydaları

İqtisadi Faydalar

1. Tıxacları azaldır

Şəhər sıxlığı inkişaf etmiş ölkələrin ən böyük problemlərindən biridir. Statistikaya görə, Avstraliya şəhərləri trafik sıxlığı səbəbindən illik 12,9 milyard dollarlıq məcmu xərc çəkir. Nəqliyyat sistemləri yaxın gələcəkdə modernləşdirilməsə, bu xərc 20 milyard dollara çata bilər.

Nəqliyyat vasitələrinin çirklənməsinin səbəbləri, təsirləri və həlli yollarına da baxın

Bu kabusun həlli ictimai nəqliyyatın genişlənməsindədir. Məsələn, tək bir dəmir yolu 1000 avtomobili yollardan qurtara bilər.

2. Məhsuldarlığı artırır

İctimai nəqliyyat, bilikləri, əməyi və bacarıqları bazarlar arasında və içərisində hərəkət etdirərək, imkan və məhsuldarlığın artırılmasında əhəmiyyətli rol oynayır.

Müasir qloballaşan dünyada, kapital, işçi qüvvəsi və müəssisə sağlam rəqabəti və simbiyotik iqtisadi artımı təşviq edərək ən məhsuldar bazarları axtarır. Gözəl ictimai nəqliyyata sərmayə qoymaq bir sıra iqtisadi artıma səbəb olur.

3. Torpaq dəyərini artırır

İctimai nəqliyyata girişin yaxşılaşdırılması torpaq və əmlak dəyərini artırdığını göstərdi. İctimai nəqliyyatın inkişafını gündəminin üstünə qoyan planlaşdırma uzun müddətdə böyük fayda gətirir. Dayanacaq və yollar üçün istifadə ediləcək torpaqlar bələdiyyə məclisinə gəlir əldə etmək kimi gəlirli istifadəyə verilir.

4. İcmaların Maliyyə Faydaları

Təxminən ictimai nəqliyyata yatırılan hər dollar üçün iqtisadi gəlir 4 dollardır və bu sektorda hər 1 milyard dollarlıq sərmayə üçün 50 min iş yeri yaradılır və dəstəklənir.

APTA-ya görə, ictimai nəqliyyata 10 milyon dollarlıq sərmayə, iş satışlarında təxminən 30 milyon dollar gəlir gətirir və yüksək tezlikli xidməti olan ictimai tranzit yaxınlığında yerləşən evlər üçün yaşayış əmlakının dəyərləri “digər sahələrə nisbətən 42% daha yaxşı işləyir”.

5. Pula qənaət edir

İkinci bir avtomobilə sahib olmaq əvəzinə ictimai nəqliyyatdan istifadə etmək, hər ay fərdlərdən qaz, texniki xidmət, dayanacaq və digər xərclərdən əhəmiyyətli dərəcədə qənaət edə bilər. Ailə bir avtomobil almaqdan və maşını saxlamaqdan və idarə etməkdən xilas olduğu üçün ev xərcləri də ictimai nəqliyyatdan istifadə etməklə azalır.

Ətraf mühitin faydaları

1. Təmiz Ekosistemi təmin edir

İctimai nəqliyyat yolda olan avtomobillərin sayını xeyli azaldır. Bu, nəqliyyat vasitələrinin tullantılarından daha az çirklənmə deməkdir. Nəqliyyat vasitələrində istehsal olunan tüstü tənəffüs xəstəliklərinə səbəb ola bilər. Yolda az sayda avtomobil bu təhlükəli xəstəliklərin olma ehtimalının azalması deməkdir. Təmiz bir mühit həyat səviyyəsini yüksəldir və iqtisadiyyata böyük fayda gətirir.

2. Qlobal İstiləşmənin qarşısını alır

Qlobal istiləşmənin təsirləri daha aydın göründükcə dünya liderləri bu təsirləri azaltmağın yollarını axtarırlar. Ən asan sektorlardan biri nəqliyyatdır və bu yollarda daha az avtomobilin olmasıdır.

Avtomobil qlobal istiləşmədən məsul olan istixana qazları yayır. Nəqliyyat vasitələrinin sayını azaltmaqla istehsal olunan istixana qazı miqdarı qlobal istiləşməyə səbəb olmayacaq.

3. Karbon izini azaldır

İctimai nəqliyyat, enerji istifadəsini və karbon izlərini azaltmaq istəyən şəxslər üçün dərhal alternativ təklif edir. Bu hərəkət, enerjiyə qənaət edən ampullərin istifadəsi və ya termostatların tənzimlənməsi kimi digər enerji qənaət edən ev fəaliyyətlərinin faydalarını çox üstələyir.

Sosial müavinətlər

1. Sağlamlığı yaxşılaşdırır

Sağlamlıq siyasətinin nəqliyyatla uyğunlaşdırılması, aktiv həyat tərzini təşviq etməklə səhiyyə xidmətlərinin yükünü əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. İctimai nəqliyyat, vətəndaşları avtobus və dəmiryol stansiyalarına getməyə təşviq etməklə sağlamlıq baxımından ən yaxşı vəziyyətdə olmalarını təmin edir, eyni zamanda tıxaclı yollarda avtomobil sürməklə gələn stressi azaldır.

Araşdırmalar göstərir ki, maşın sürmək üçün sərf olunan hər saat piylənmə ehtimalını 6%-dən çox artırır.

Həmçinin ciddi şəkildə göz açan çirklənmə haqqında 71+ şok faktlar

2. Yaşlı Əhalinin Faydaları

Araşdırmalar göstərir ki, 65 yaşdan yuxarı insanların sayının 2006 -cı ildəki 14% -dən 2030 -cu ilədək 22% -ə qədər artacağı proqnozlaşdırılır. Bu səbəbdən ictimai nəqliyyat orqanları bu yaşlanan əhaliyə xidmət etmək üçün çox çalışmalıdır.

3. Azadlıq və Artan Mobillik

Bir çox insan maşın sürə bilmir və hətta sürücülər də, ən azından tələb olunduğu halda, gəzmək, velosiped sürmək və ya ictimai nəqliyyata minmək qabiliyyətini yüksək qiymətləndirirlər. İctimai nəqliyyat, sürücülük etmək üçün bir dostu və ya qohumunu cəlb etmədən işə, məktəbə, ərzaq mağazasına və ya həkim otağına və ya dostlarını ziyarət etmək üçün şəxsi hərəkətliliyinə imkan verir.

Milyonlarla sürücüsüz, xüsusən də uşaqlar, ümumiyyətlə, avtomobillərin üstünlük təşkil etdiyi şəhərətrafı ərazilərdə ilişib qalırlar, çünki gəzintilər üçün başqalarından asılıdırlar.

4. Vaxt azad edir

İctimai nəqliyyatda, başqasının olduğu kimi, sürücülüklə məşğul olur, bu da sürücülərə xeyli vaxt və diqqət ayırmağa və tranzit vaxtlarını yola baxmaq əvəzinə oxumaq, işləmək, oxumaq və ya əylənməklə keçirməyə imkan verir. Gediş müddətini də azalda bilər. Avtomobil idarə edərkən yatmaq, oxumaq, yazmaq, istirahət etmək və ya tranzit götürənlərin edə biləcəyi heç bir şeyi etmək olmaz.

5. İctimai Nəqliyyat Təhlükəsizdir

İctimai nəqliyyata minmək avtomobil idarə etməkdən daha təhlükəsizdir, yalnız şəxsi avtomobildən daha çox müntəzəm olaraq saxlanılan nəqliyyat vasitələrinin təhlükəsizliyi deyil, həm də sürücülük vərdişləri və operatorların təlimi də nəzərə alınmalıdır. Tranzit operatorları orta avtomobil sürücüsündən daha çox təhsil alır (minimum 120 saatlıq təhsil) və eyni zamanda mütəmadi olaraq təkmilləşdirmə təhsili alırlar.

Bir insan, avtomobillə gediş -gəlişdən fərqli olaraq, ictimai nəqliyyatdan istifadə edərək qəza şansını 90% -dən çox azalda bilər. İctimai nəqliyyatda səyahət etmək, avtomobillə gəzməkdən 10 mil daha təhlükəsizdir.

6. Sosial Əlaqələr Artırılır

Bowling Alone kitabının müəllifi Robert Putnam, avtomobillə hər 10 dəqiqəlik əlavə səyahət müddətində sosial əlaqələrin 10%azaldığını söylədi. Millennials, ictimai nəqliyyatı rəqəmsal sosiallaşma üçün ən yaxşı seçim və cəmiyyətlərlə əlaqə qurmaq üçün ən yaxşı seçim hesab edir.

Çox vaxt avtomobil istifadəçiləri, iş yerlərindən uzaq olan böyük evlərdə və yüksək keyfiyyətli ictimai nəqliyyatın olmadığı yerlərdə yaşayan insanlardır. Bir sahədə daha çox insanın olması, daha geniş işçi qüvvəsinə sahib olduğunuz deməkdir və bir işin ehtiyaclarını bir işçinin bacarıqları ilə uyğunlaşdırma şansınız daha yüksəkdir. Başqa bir üstünlük məlumat mübadiləsi ola bilər.

İctimai nəqliyyat şəxsi avtomobilinizə minmək kimi bir çoxları üçün xoş olmasa da, nəqliyyat sıxlığını azaltmaqda, tullantıları minimuma endirməkdə və sizin fikrinizcə qonşularınızla izləmək və onlarla ünsiyyət qurmaq üçün çoxlu keyfiyyətli vaxtda böyük rol oynayır.

Buna əlavə olaraq, ictimai nəqliyyat, sıx yollarda maşın sürərkən yaranan stressi yaşamaqdansa, istirahət etməyinizə, qəzet və ya kitab oxumağınıza, gediş -gəlişinizdə yatmağınıza imkan verir.

İctimai nəqliyyat sistemlərinin keyfiyyətinin və səmərəliliyinin artırılması, insanların ictimai nəqliyyata keçməsini təşviq etmək baxımından çox vacibdir.

Elanda ictimai nəqliyyatı necə göstərə bilərəm?

Sabiq baş nazir Novruz Məmmədovun 2019-cu ilin 4 mart tarixində imzaladığı 73 saylı qərarda (“Bakı şəhərində sərnişindaşımada istifadə olunan avtobuslara və taksi minik avtomobillərinə, onların sürücülərinə, sərnişindaşıma fəaliyyətini həyata keçirən daşıyıcılara, nəqliyyat mübadilə mərkəzlərinə, avtobuslar üçün dayanacaq məntəqələrinə və taksi minik avtomobilləri üçün duracaq yerlərinə dair Tələblər”in təsdiq edilməsi haqqında) müəyyənləşdirilən tələb və normalar 3 il ərzində kağız üzərində qaldı. Qeyd edilən qərarda müəyyənləşdirilən və 2022-ci ilin 1 yanvar tarixindən Bakı şəhərində yalnız sıxılmış qaz (CNG) və elektriklə işləyən avtobusların istismara veriləcəyi ilə bağlı tələb əvvəlcədən də məlum olduğu kimi, həyata keçmədi.

Mütəxəssislər hesab edir ki, hazırda Bakı şəhərinin qeyd edilən növdən olan avtobuslarla tam təmin edilməsi üçün bir neçə milyard dollar investisiyaya ehtiyac var. Üstəlik, qərar qəbul edilərkən Bakıda avtobuslar üçün CNG yanacaqdoldurma məntəqələrinin olub-olmaması, bu sahədəki vəziyyət də nəzərə alınmayıb və müvafiq dövlət qurumları da bu istiqamətdə heç bir addım atmayıb. Belə ki, hazırda Bakı şəhərində ictimai nəqliyyat üçün cəmi 2 CNG dolum mərkəzi var ki, bu da İnvestisiya Holdinginin tərkibində fəaliyyət göstərən BakuBus MMC üçün və həmin MMC-nin istehsalat bazalarında olan, məhdud sayda nəqliyyat vasitəsinə yanacaq doldurmaq iqtidarında olan məntəqələrdir. Hər bir belə məntəqənin qurulması bir neçə il vaxt və böyük investisiya apardığı halda özəl sektor üçün yeni yanacaqdoldurma məntəqələrinin qurulması təmin edilməyib, bu istiqamətdə hər hansı dəstək tədbirləri nəzərdən keçirilməyib, həmçinin Bakıda elektrik mühərikli maşınların istimarı üçün isə ümumiyyətlə heç bir infrasturktur mövcud deyil. Bu istiqamtdə aidiyəti dövlət qurumları tərəfindən addım atılmayıb.

Göründüyü kimi, 73 saylı qərarın tələbinin həyata keçirilməsi ilə Bakıda yalnız BakuBus avtobuslarının xidmət göstərə biləcəyi, yerdə qalan 2 minədək digər avtobusların isə tələblərə cavab vermədiyi görünür. Nə qədər absurd görünsə də, yerdə qalan digər avtobuslar arasında müasir Avro-5 və Avro-6 standartlarına cavab verən ekoloji təmiz nəqliyyat vasitələri də var. Bu baxımdan, əgər Nazirlər Kabinetinin tələbi yerinə yetirilərsə yanvarın 1-dən Bakı şəhərində böyük xaos yarana bilər.

Bakı şəhərində irili-xırdalı avtobuslar hər gün ümumilikdə 2,2 milyon sərnişin daşıyır. Bunun 22-25 faizini BakuBus daşıdığı halda dizellə çalışan avtobusların fəaliyyətinin dayandırılması ilə qalan insanları kim daşyacaq? Bakıda yaranacaq böyük nəqliyyat xaosuna görə kim cavab verəcək?

Odur ki, Avro standartlara cavab verməsinə baxmayaraq dizellə çalışan bütün avtobusların istismardan kənarda saxlanması onsuz da bərbad olan Bakı şəhərinin ictimai nəqliyyatını məhv olmağa gətirib çıxaraq.

Bütün dünyada nəqliyyat vasitələrinin ekoloji standartı onun hansı yanacaqla işləməsində deyil, hansı Avro standartlara cavab verməsi, müəyyən edilmiş normativ hədləri qarşılaması ilə ölçülür. Və təkcə bu amil qeyd edilən qərarın nə qədər absurd, düşünülməmiş və qərəzli olduğunu nümayiş etdirir.

Ölkədəki mövcud vəziyyəti, sahibkarlığa dəstək və digər amilləri nəzərə alaraq bu qərarın avtobusların hansı yanacaqla çalışması tələbinin ümumiyyətlə ləğvi və ya bu tələbin real vəziyyət nzərə alınmaqla 10 il müddətinə təxirə salınmasına, eləcə də dövlət tərəfindən sahibkarlara avtobus parklarının yenilənməsi məqsədilə dəstək tədbirlərinin həyata keçirilməsinə zərurət yaranıb.

Son illərdə ictimai nəqliyyat fəaliyyətinin böyük hissəsini özünə götürən özəl sektora heç bir dəstəyin verilməməsi, onların maliyyə kanallarına çıxışlarının bu və ya digər formada bağlanması heç kimə sirr deyil. Artıq dövlət tərəfindən bu maneələrin aradan qaldırılması, özəl sektorun dirçəlməsi, dövlət büdcəsinin böyük yükdən azad edilməsi məqsədilə müvafiq addımların atılmasına böyük ehtiyac yaranıb. Bu baxımdan, Novruz Məmmədovun imzaladığı həmin qərara Baş nazir Əli Əsədovun yenidən baxmasına ehtiyac yaranıb.

Nəzərə almaq lazımdır ki, dizel mühərrikli avtobuslarla sıxılmış qazla işləyən avtobusun qiyməti arasında ən azı 200 min manat fərq yaranıb. Üstəlik, avtobus parkımızı yeniləməmiş onların ölkəyə gətirilməsinə görə rüsumlar da 2 il öncə artırılıb. Yəni, faktiki olaraq sahibkar 3 avtobus gətirirsə ödədiyi rüsumlar nəzərə alınmasa 4 avtobus gətirə bilərdi.

Azərbaycanda gələn ilin yanvarından hibrid avtomobillərə güzəştlər ediləcək. Bununla avtomobil parkımızı yeniləmək istiqamətində müəyyən addımlar atılacaq. Ümidvarıq ki, eyni qərarı heç olmasa 2030-cü ilə qədər avtobusların gətirilməsi prosesinə də tətbiq etmək olar. Bu gün sahibkar 3 SNG avtobusa verdiyi pulla Avro 5 standartına cavab verən 4 dizel mühərrikli avtobus gətirə bilirsə, buna imkan yaratmaq lazımdır. Avtobus parkı tam yenilənəndən sonra yeni qərarlar qəbul etmək olar.

Onu da nəzərə alaq ki, 2022-ci ildən SOCAR yeni dizel zavodunu istifadəyə verəcək. Deməli, gələn ildən keyfiyyətli yanacaq da olacaq. O zaman dizel mühərrikli, Avro 5 standartına cavab verən yeni avtobusların gətirilməsinə imkan vermək lazımdır. Belə olarsa yeni avtobuslar daha çox gətiriləcək və sərnişinlər küçələrdə qalmayacaq. Beləliklə də manatlıq taksilər yox, avtobuslar insanlara xidmət göstərəcək. Eyni zamanda, istismar müddətini başa vurmuş köhnə avtobuslar istismardan çıxacaq.